Ukrayna milletvekili Ahtem Çiygöz: Kırım’ın işgalden kurtarılması Ukrayna’daki iç çelişkilerin çözülmesi demek

08 Eylül 2020, 12:19

Yazan: Asif Aliyev/ Çeviren: Elzara İşcen

Ukrayna Parlamentosu, 1 Eylül 2020 tarihinde yeni yasama yılının açılmasının ardından faaliyetlerine başladı. Kırım Haber Ajansına (QHA) konuşan Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) Başkan Yardımcısı, Ukrayna Milletvekili Ahtem Çiygöz, KTMM’nin Parlamentoya ne ümitler bağladığını, Kırım Tatar milletvekillerinin Parlamentodaki planları ve yerel seçimlere dair beklentilerini anlattı.

Çiygöz, yeni dönemde de Kırım’ın işgalden kurtarılması için çalışmalarını sürdüreceğini belirtti. Yeni yönetimin Kırım’ın işgalden kurtarılmasını hızlandırabileceğini belirten Çiygöz, “Kırım’ın işgalden kurtarılmasının Ukrayna’daki bazı iç çelişkilerin çözülmesi ve dış siyaset yönünün belirlenmesine yardım edeceğini anlamıyor. Tüm bunlar bağlantılı. Yeni yönetimin Kırım için mücadele etme konusundaki hazır olma seviyesi Yarımada’nın işgalden kurtulmasını hızlandırabilir.” dedi.

İşte KTMM Başkan Yardımcısı Ahtem Çiygöz’ün QHA ile gerçekleştirdiği röportaj:

“YERLİ HALKLAR VE KIRIM TATAR HALKININ STATÜSÜ İLE İLGİLİ YASALAR ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNE DAYANIYORLAR”

Ahtem ağa, sizce 9. Dönem Ukrayna Parlamentosunda Kırım Tatar halkının statüsü, yerli halklar ve Anayasanın 10. bölümüne yapılacak değişikliklere dair yasa tasarılarının incelenmesi ve kabul edilmesi mümkün mü?

Söz ettiğiniz yasa tasarıları Ukrayna Parlamentosu tarafından bir paket şeklinde kabul edilmeli. Yerli halklar ve Kırım Tatar halkının statüsü ile ilgili yasa tasarıları, Ukrayna Anayasasının Kırım Özerk Cumhuriyeti statüsü ile ilgili olan bölüme değişikliklerin yapılmasına dayanıyor. Tüm bu yasa tasarıları 5. Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko’nun girişimiyle hazırlanmaya başladı. Yasa tasarılarının hazırlanması ve Anayasaya uyarlanması 2 yıl sürdü.  Daha sonra ülkemizde Cumhurbaşkanı seçimleri yapıldı.

Artık her şey Cumhurbaşkanı Volodımır Zelenskıy’a bağlıdır. O bu yasa tasarılarının Ukrayna Parlamentosunda incelenme ve onaylanma sürecini başlatma olasılığını değerlendireceğini açıklamıştı.

Maalesef şu aşamada Cumhurbaşkanlığı Ofisi, bu üç yasa tasarısını ayırmayı ve aşama aşama ilerlemeyi teklif etti. Yani ilk önce yerel halklarla ilgili yasa tasarısı, daha sonra Kırım Tatar halkının statüsü ile ilgili yasa tasarısını ve sadece onlardan sonra Anayasa değişikliklerini kabul etmeyi teklif ettiler.

Bu yasa tasarılarının kabul edileceğine inanıyor musunuz?

İki yasa tasarısı için basit çoğunluk gerekiyor. Parlamentoda o var. Avrupa Dayanışması ve Ses Partileri bu yasa tasarılarını destekliyor, bunun dışında bence Anavatan Partisi ve bağımsız milletvekilleri de bize destek verecek.

Fakat biz şu an takılıp kaldık, bu da bence Ukrayna Cumhurbaşkanının bu konu ile ilgili tamamen hazır olmadığını gösteriyor. Öte yandan yasa tasarılarının ayrı ayrı incelenme fikri, tüm bu sürecin Zelenskıy’ın görev süresinin sonuna kadar uzatılabileceğine işaret ediyor. 

“HER ZAMAN DEVLET ÇIKARLARINI DÜŞÜNEREK HAREKET ETTİK”

Kırım Tatarları ile Ukrayna Cumhurbaşkanlığı arasında etkili bir iletişimi sağlayacak çalışma grubunun çalışmalarında bir ilerleme var mı?

Cumhurbaşkanı ile 18 Mayıs 2020 tarihinde yaptığımız görüşmede, bize çalışma grubuna katılma teklifi yapıldı. Çok şaşırdık çünkü çalışma grubunun çalışmaları, yukarıda adı geçen yasa tasarılarının kabul edilme mekanizmalarını, onların Ukrayna’nın yasal çerçevesine ve Anayasaya uygunluğunun incelenmesini öngörüyor. Fakat Poroşenko döneminde, tüm bu aşamalardan zaten geçilmişti. Tüm bunlara rağmen yine de çalışma grubuna katılma teklifini kabul ettik, çünkü teklifi reddederek çözüme yaklaşmamız mümkün değil. Ama tüm bunlar Ukrayna Cumhurbaşkanının bu konunun aşamalı çözümüne bile hazır olmadığını gösteriyor.

Kırım Tatarlarını temsil eden organların mevcut Ukrayna yönetimi ile ilişkisi şu an ne durumda?

Biz her zaman Ukrayna devlet çıkarları doğrultusunda hareket ediyorduk. Gündeme getirdiğimiz konular da bu çizgiden sapmıyor. Bağımsız Ukrayna devletinin oluşumu sırasında ve şu an Rusya’nın askeri yolla ülkemizin toprak bütünlüğünü ihlal ettiği bu dönemde de devlet çıkarlarını savunuyoruz.

Sözünü ettiğimiz yasa tasarılarının kabul edilmesi, şu an var olan Kırım statüsünün (fiilen Rus özerkliği) Kırım Tatar özerkliği statüsü ile değiştirilmesi uluslararası hukuk ve Kırım’ın yerli halkı olan Kırım Tatarlarının haklarını koruma çerçevesinde hareket etmemize izin veriyor. Bu yasa tasarılarının kabul edilmesi Ukrayna Cumhurbaşkanının konumunu güçlendirirdi ve Ukrayna toprak bütünlüğünü öznellik açısından savunmamız, Rusya’nın Kırım’dan çekilmesini karalı bir şekilde talep etmemiz için bize yeni bir ivme kazandırırdı.

Dolayısıyla kişisel ilişkilerimiz önemli değil. Hiçbir Ukrayna Cumhurbaşkanıyla kişisel ilişkilerimiz olmadı. Evet, Parlamentoda çoğunlukta olan Halkın Hizmetkarı Partisinin kabul ettiği kararlar, Cumhurbaşkanlığı Ofisi, adalet ve kolluk kuvvetleri organlarının çalışmaları bizi endişelendiriyor fakat bu Zelenskıy’a karşı bir savaş açtığımızı göstermiyor.

Siyasi tutsakların serbest bırakılması süreci ne durumda?

Siyasi tutsakların değişimi konusunda Cumhurbaşkanlığı Ofisi ile iletişimimiz onlara siyasi tutsaklarının listelerini iletmemizle sınırlı kaldı. Onlar kendi tarafından bu listeleri Üçlü Temas Grubuna ilettiklerini söylüyorlar. Bu ilişki Poroşenko dönemindeki ilişkiden çok farklı. O dönemde Kırım ile ilgili neredeyse tüm konular bizimle tartışılıyordu. Hatırlarsanız Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Tatarlarından Sorumlu Yetkilisi görevinde Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu vardı. Şu an ise böyle bir görev yok.

“KTMM YEREL SEÇİMLERİN ÖNEMİNİ ANLIYOR”

Ukrayna’da yerel seçim kampanyası başlıyor. Kırım Tatar adayları seçimlere katılacak mı? Katılıyorlarsa hangi bölgelerde ve hangi partilerden aday oluyorlar?

Bu soruya objektif yaklaşalım. Parlamento seçimlerinde olduğu gibi tekliflerimiz var. Fakat aynı zamanda ülkenin önde gelen demokratik güçlerin tekliflerimize verdiği yanıtı da hesaba katmalıyız. Bu açıdan maalesef olanaklarımız kısıtlı. Örneğin Parlamento seçimlerinde Poroşenko’nun partisi bize sadece iki yer teklif edebilmişti. Şu an Parlamentoda Avrupa Dayanışması Partisinden iki ve Ses Partisinden bir milletvekilimiz var. Diğer partilerden bize teklif gelmedi.

Yerel seçimlere yaklaşım biraz farklı. Şimdilik Avrupa Dayanışması Partisi dışında başka partilerden teklif geldiğini duymadım. 

Kırım Tatar adayları Herson bölgesinde yerel seçimlere katılacak. Bunun dışında Kıyiv bölgesinde benim yardımcım Ayar Memetov aday olmak istiyor. Son toplantımızda bunu KTMM Başkanı ve üyelerine bildirdim.

“KTMM ÜYESİ OLARAK GÖREVLERİNİ YERİNE GETİRMEMEK VE AKTİF ŞEKİLDE MÜCADELE ETMEMEK KABUL EDİLEMEZ”

Bilindiği gibi Kırım işgal edildikten sonra Kırım Tatar Milli Kurultayı ve Kırım Tatar Milli Meclisi seçimleri yapılmadı. Sizce seçimler, örneğin çevrim içi gibi yeni yöntemlerle yapılabilir mi? 

İlk önce, Kırım Tatarlarını temsil eden üst düzey organlarda görev değişikliği sürecine hazır olup olmadığımızı anlamamız gerekiyor.

Bildiğiniz gibi, KTMM’den 6 işbirlikçiyi kovduk, bunun yanı sıra birkaç üyemiz vefat etti. Bunun dışında aktif olmayan birkaç üyemiz var. Örneğin, nedense KTMM’den çıkma dilekçesini hala yazmayan Sadıh Tabah. Ukrayna’da bulunduğu süre boyunca ben onu sadece bir kere gördüm. Kıyiv’e şahsi bir iş için gelmişti. KTMM toplantılarına ise hiç katıldığını görmedim. Bu tür insanların en kısa zamanda istifa dilekçesini vermesi gerektiğini düşünüyorum. Bu insanlar, işgal şartları altında Kırım’da yaşayıp aktif mücadele etmemenin yani KTMM üyesinin görevlerini yerine getirmemenin kabul edilemez olduğunu anlamalılar.

Bundan dolayı en azından yetersiz üye sayısını kapatmak için şu an faaliyet gösteren Kurultay delegelerinden KTMM üyeleri seçilmeli.

KTMM 33 üyeden oluşuyor. Toplantılarda 22 üye olan yetersayıyı bile toplayamıyoruz. En son bu yılın başında toplanmıştık, yanılmıyorsam toplantıya 20 kişi katıldı. Biz de yetersayıyı şu anki geçerli üye sayısından (26 üye) hesaplamaya izin veren değişikliği kabul etmek zorunda kaldık. Fakat bu kabul edilemez. Toplantıların geçerli sayılması için yetersayının sağlanması gerekiyor, yani üyelerin üçte birinin (22 üye) toplanması gerekiyor. 

Şu an sayımız azaldı ve tam üye sayısına ulaşmak için seçimlerin yapılması gerekiyor. Eminim ki Kırım’daki Kurultay delegelerinden, KTMM yasağına rağmen üye olmaya hazır insanlar bulunuyor.

2018 yılında Kurultay delegelerinin katıldığı konferansta bir karar alma mekanizmasını kabul ettik. Bu mekanizmaya göre, karar alınırken toplantıya katılabilen Kurultay delegelerinin oyları sayılıyor, katılamayan delegelerden ise yazılı imzalı oylar kabul ediliyor. KTMM için ek üye seçerken bu yöntemin kullanabileceğini düşünüyorum.

“KIRIM’I İŞGAL EDEN RUSYA ASLINDA TÜM ÜLKEMİZİ ELE GEÇİRMEK İSTİYOR”

Ahtem ağa, yeni siyasi yılda sizin kişisel öncelikleriniz nelerdir?

Kırım… Kırım’ın işgalden kurtarılması. Bazı siyasetçiler, Kırım’ın işgalden kurtarılmasının Ukrayna’daki bazı iç çelişkilerin çözülmesi ve dış siyaset yönünün belirlenmesine yardım edeceğini anlamıyor. Tüm bunlar bağlantılı. Yeni yönetimin Kırım için mücadele etme konusundaki hazır olma seviyesi Yarımada’nın işgalden kurtulmasını hızlandırabilir.

Özellikle yeni yönetimden bahsediyorum çünkü Ukrayna toplumunun çoğu, Kırım’ı işgal eden Rusya’nın aslında ülkemizi fiziksel, ekonomik ve siyasi anlamda tamamen ele geçirmek istediğini anlıyor. Rusya, Ukrayna’yı Avrupa rotasından çıkarmak, tüm ülkeyi ele geçirmek ve sömürgeye dönüştürmek istiyor.


Ahtem Çiygöz
Kırım Tatarları
Ukrayna
Bunlara da bakın: