Sabriye Bilalova - 1944 Kırım Tatar sürgün hatıraları #4

26 Aralık 2019, 19:44

Kırım Tatar halkı 75 yıl önce, 18 Mayıs 1944 tarihinde Sovyetler Birliğinin ve dünya tarihinin en kanlı diktatörlerinden Josef Stalin’in emriyle alınan Sovyet hükûmeti kararı neticesinde Vatan Kırım’dan vahşice sürgün edildi. Kırım Haber Ajansı (QHA), ünlü Kırım Tatar gazeteci Zera Bekirova‘nın 2019 yılında Kırım’da Kırım Tatarca ve Kiril alfabesiyle basılan “Sürgünliknin Taqdiri” (Sürgünlüğün Yazgısı) kitabında, hikayelerini tek tek dinlediği sürgünü yaşayan Kırım Tatarlarının hatıralarını Türkçe ve Kırım Tatarca (latin harfleriyle) yayınlıyor.

Dördüncüsünü yayınladığımız “1944 Sürgün Hatıralarında” bu sefer farklı bir hikaye ile karşınızdayız. İşte Sabriye Bilalova’nın Almanlar tarafından Avusturya’ya götürülüp, köle gibi satılmasını, yaşadığı zorlukları ve savaş bittikten sonra sürgündeki ailesini nasıl bulduğunun hikayesi…

Anadolu Türkçesi

1926 yılı 30 Kasım’da Bahçesaray’ın Şüri köyünde Anife ve Bilâl ustanın on bir çocuklu ailesinde dünyaya geldim. Babam çok çalışkan usta, elinden gelmeyen bir iş olmayan insandı. Savaş başladığında Almanlar babamı yakalayıp kurşuna dizeceklerdi. Köyün büyüklerinden biri onu zor kurtardı.

1942 yılı 5 Ağustos’ta Almanlar köyümüzden benimle beraber 11 yiğit ve kızı toplayıp vagonlara yükledi ve Avusturya’ya çalışmaya gönderdi. On-on iki gün yol gittikten sonra Avusturya’nın Strasburg (Straßburg) şehrine geldik. Yolda ayağımda bir yara çıktı, geldikten sonra beni askeri hastaneye yatırdılar. Beraber gittiğim arkadaşlarımdan ayrıldım. Beni bir köylü kadın on bir Mark para ödeyip satın aldı. Gurk nehri yanında yerleşen üç evden ibaret olan köyde yaşayan kadının evinde domuzlara baktım, on beş baş ineği sağdım, on altı yaşımı orada doldurdum.

Bir gün beni şehir idaresine çağırdılar, başka bir işe göndermek istemişler ama o işi yapamayacağımı öğrendikten sonra “çalıştığın yere geri dön” dediler. İdareden ağlaya ağlaya çıktım. Aniden kurşun sesleri, çatışma ve bombardıman başladı. Herkes bir tarafa kaçtı. Ben nereye gideceğimi bilmiyorum. Gece yarısı orman içinden gittim. Sabaha yakın vardım. Ödüm patladı. Ben şehre gittiğimde çorbacım Kıyiv’den getirilen Mariya Pedosenko adlı Ukrain kızı satın almış. İkimize bir yatak. Ne çarşafı, ne yastığı ne yorganı var. Ayağımızda aykkabı, üzerimizde fazla kıyafet yok. Üç buçuk yıl böyle yatıp kalktık. Çorbacılarımızın kendileri de çok fakirdi, yaptığımız işin karşılığını ödemeye çareleri yoktu. Sadece karnımızı doyurdular.

Kışın kar yağıp havalar çok soğudu. Yalın ayak çalışmanın çaresi yok. Mariya’yla ikimiz çorbacı kadın olmadığı zaman şehre gidip ayakkabı aramaya karar verdik. Çorbacımız bizi gördü. Mariya’ya öyle bir tokat attı ama bana dokunmadı. Birkaç gün sonra ben çorbacımızdan izin alıp şehre gittim. Ayaklarım çamurlu, kirli. İdareye gidip durumumuzu anlattım. Altı ayda ben yerli dili öğrenmiştim, serbest konuştum. İdare görevlisi elime iki çift ayakkabı için kart verdi. Bir çifti temiz deri bot, diğeri ise ahşap topuklu ayakkabılar. Çorbacım “bu ayakkabıları nasıl alabildin” diye şaşırdı.

Çorap yok, ayakkabımın içine toban doldurup ayaklarımı soktum. Deri ayakkabıları ise bir yere gideceğim zaman giyerim diye sakladım. Nereye gideceğim ki? Kim bize izin verir?

1945 yılında savaş bitti. Şehri vurup kırıyorlar, her yer virane. Bizi İngilizler serbest bıraktılar. Almanya ve Avusturya’ya getirilen işçileri toplayıp ziyafet verdi, baştan aşağa giyindirdiler. İngiltere, Fransa veya Türkiye’ye gitmeyi teklif ettiler. Gidenler, orada kalanlar oldu. Ben ise dönmeye, Kırım’a, aileme dönmeye kararlıyım. Aya bakıp yemin ettim. Allah’a yalvardım, “kemiklerimi de olsa Kırım’a döndür beni Rabbim” diye. Bizi Rusların ellerine teslim ettiler. Ruslar bizi kene dolu ahıra kapattılar. Sonra da vagona yükleyip Yugoslavya, Avusturya, Romanya, Macaristan üzerinden, her bir ülkede üç dört ay bekletip, nihayet Özbekistan’a getirdiler. “Sizinkiler Kırım’da değil, onları sürgün ettiler. Anne babanız Özbekistan’da. Arayın!” dediler. Gittim aramaya.

Yolda tanıştığım Kokköz’lü arkadaşımın ailesi Semerkand’daymış. Oraya gittik. Bir iki gün sonra anne babamın adresini buldum. Yola çıktım. Anne babamlar Merğılan’a getirilmişler. Bin bir meşakat ile annem babamın bulunduğu köye keldim. Gecenin bir saati. Beş altı ailenin yerleştirildiği küçük, dar bir evçik. Babam kendisi ahşaptan ber set yapmış, ne döşek ne yastık var, toban döşemişler ve şu setin üzerine tüm kardeşlerim dizilmişler. Yatıyorlar. Hepsi zil zurna aç, kıyafetleri yırtık. Beni görüp kıyamet kopardılar. Ağlayıp sızlıyorlar!!! Sabaha kadar uyumadık. Annemlerin halini görünce içim sızladı. “Ben sizi buradan kurtarırım!” dedim. 20 yaşındayım ama Avusturya’da edindiğim tecrübe bana cesaret verdi. Fabrika yönetimine gidip babamı, kardeşlerimi işe yerleştirdim. İlk kez işçi olarak ekmek aldığımda babam rahmetli ekmeği öpüp ökür ökür ağladı. “Bir daha hiç ekmek yemem diye düşünmüştüm” dedi. İmzalar attık (sürgün yerlerinde Kırım Tatarlarına yerleşim yerinden çıkış yasağı uygulanıp, her gün hiçbir yere gitmediklerini tasdiklemek için imza atmak zorunda idiler) aşağılandık, horluk çektik. Fabrikada 40 yıl çalıştım, Kırım yolu açılır açılmaz Vatana döndük.

Kırım Tatarca

1926 senesi 30 qasımda Bağçasaraynıñ Şüri köyünde Anife ve Bilâl ustanıñ on bir balalı ailesinde dünyağa keldim. Babam pek işkir, usta, qolundan  kelmegen bir iş olmağan bir adam edi. Cenk başlanğanda almanlar babamnı yaqalap, atacaq ediler. Köyniñ büyüklerinden biri onı zornen qurtardı.

1942 senesi avgust 5-te almanlar köyümizden on bir nefer yigit-qıznı toplap, vagonlarğa yükledi ve Avstriyağa çalışmağa yolladılar. On-on eki kün yol yürip, Avstriyanıñ Ştrasburg şeerine kelip çıqtıq. Yolda ayağıma bir yara çıqtı, kelgen soñ meni gospitalge yatqızdılar. Beraber kettigim arqadaşlarımdan ayırıldım. Meni bir köylü qadın on bir marka para ödep satın aldı. Üç evden ibaret olğan Gurk özeni yanındaki köyde yaşağan o qadınnıñ evinde domuzlarını baqtım, on beş baş sığırını sağdım. O zaman on beş yaşında qız edim, on altı yaşımnı anda toldurdım.

Bir kün meni şeer idaresine çağırttılar, başqa işke qoyacaq olğanlar, amma o iş qolumdan kelmegenini bilgen soñ, bar, qayt çalışqan yeriñe, dediler. İdareden ağlaya-ağlaya çıqtım. Birden qurşun sesleri, atışma, bombalav başlandı. Er kes taraf-taraf qaçtı. Men qayda ketecegimni bilmeyim. Geceniñ yarısında orman içinden kettim. Sabağa yaqın barıp çıqtım. Qorqudan ötüm patlayazdı. Men şeerge ketken arada şorbacım Kiyevden ketirilgen Mariya Pedosenko adlı ukrain qızını satın alğan.   Ekimizge bir yataq. Ne çarşafı bar, ne yastıq ve ne de yorğan. Ayağımızda ayaqqap, üstümizde artqaç urba yoq.  Üç buçuq yıl böyle yatıp-turdıq. Şorbacılarımıznıñ özleri de pek faqır ediler, iş aqqımıznı tölemege çareleri yoq. Tek qarnımıznı toydırdılar.

Qışta qarlar yağıp, ava pek suvudı. Yalınayaq çalışmaqnıñ çaresi yoq. Mariya ekimiz şorbacı qadın olmağanda şeerge ketip ayaqqap qıdırmağa qarar berdik. Şorbacımız bizni körip qaldı. Mariyağa öyle bir şamar yandırdı, amma maña toqunmadı.  Bir qaç künden endi men şorbacımızdan izin alıp şeerge kettim. Ayaqlarım çamurlı, kirli.  İdarege kirip, alımıznı añlattım. Altı ayda men yerli tilni ögrengen edim, serbest qonuştım. İdare hadimi qoluma eki çift ayaqqapqa talon berdi. Bir çifti temiz deri bot, digeri ise tahta podvorlı ayaqqaplar. Şorbacım şaştı, nasıl alabildiñ bu ayaqqaplarnı, dep.

Çorap yoq, ayaqqabım içine toban toldurıp, ayaqlarımnı tıqtım. Deri botlarnı ise bir yaqqa çıqqanda kiyerim, dep saqladım. Ya qayda çıqacam? Kim bizge izin berecek?

1945 yılı cenk bitti.  Şeerni uralar-yıqalar, her yer virane. Bizni inglizler azat ettiler.  Almaniya, Avstriyağa aydap ketirilgen işçilerni toplap, ziyafet berdiler, baştan-ayaq kiyindirdiler.  İngiltere, Frantsiya ve ya da Türkiyege ketmek teklifleri oldı. Ketkenler, anda qalğanlar oldı. Men qaytmaq, tek Qırımğa, aileme, köyüme  qaytmaq qararındam. Ayğa baqıp yemin ettim. Allağa yalvardım, kemiklerimni olsa da Qırımğa qaytar meni Rabbim, dedim. Bizlerni ruslarnıñ qoluna berdiler. Ruslar bizni qandalay tolğan ahırğa qapattılar.  Soñra vagonğa yüklep Yugoslaviya, Avstriya, Romaniya, Macaristan  boylap er bir ülkede üç-dört ay bekletip, niayet Özbekistanğa ketirdiler. “Siziñkiler Qırımda degil, olarnı sürgün ettiler. Ana-babañız Özbekistanda. Qıdırıñız!”, dediler.  Kettim qıdırmağa.

Yolda tanıştığım Kokközli arqadaşımnıñ ailesi Samarqandda eken. Anda kettik. Bir-eki kün oturıp, ana-babamnıñ adresini taptım. Yolğa çıqtım.  Anam-babamlar Marğılanğa tüşkenler. 

Biñ bir meşaqatnen anam-babam turğan qışlaqqa keldim. Geceniñ bir maali. Beş-altı aile yerleştirilgen ufaq, tar bir evçik. Babam özü tahtadan set yasağan, ne töşek, ne yastıq, toban töşegenler ve şu setniñ üstüne tizilişkenler epsi qardaşlarım. Yatalar.  Epsi zil-zurna aç, urbaları yırtıq.  Meni körip, bir qıyamet qopardılar. Ağlav-sızlav!!!Sabağace yuqlamadıq.  Anamlarnıñ alını körgende içim sızladı. “Men sizni mından qurtarırım!”, dedim.  20 yaşındam, amma  Avstriyada edindigim tecribe maña cesaret berdi. Zavod idaresine barıp, babamnı, qardaşlarımnı işke yerleştirdim.  Birinci kere işçi olaraq ötmek alğanımda babam rahmetli ötmekni öpip, ökür-ökür ağladı: “Bir daa ötmek aşamam, dep bellegen edim”, dedi. İmzağa qatnadıq, aşalandıq, horlandıq. Kombinatta qırq yıl çalıştım, Qırım yolu açılğanınen Vatanğa qayttıq.

Bütün sürgün hikayelerine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

18 MAYIS 1944
KIRIM TATAR SÜRGÜNÜ
Sürgün hatıraları
Bunlara da bakın: