Nesibe Börseitova - 1944 Kırım Tatar Sürgün hatıraları #12

27 Şubat 2020, 19:44

Kırım Tatar halkı 75 yıl önce, 18 Mayıs 1944 tarihinde Sovyetler Birliğinin ve dünya tarihinin en kanlı diktatörlerinden Josef Stalin’in emriyle alınan Sovyet hükûmeti kararı neticesinde Vatan Kırım’dan vahşice sürgün edildi. Kırım Haber Ajansı (QHA), ünlü Kırım Tatar gazeteci Zera Bekirova‘nın 2019 yılında Kırım’da Kırım Tatarca ve Kiril alfabesiyle basılan “Sürgünliknin Taqdiri” (Sürgünlüğün Yazgısı) kitabında, hikayelerini tek tek dinlediği sürgünü yaşayan Kırım Tatarlarının hatıralarını Türkçe ve Kırım Tatarca (latin harfleriyle) yayınlıyor.

Onikincisini yayınladığımız sürgün hatıralarında Nesibe Börtseitova, sürgün öncesi ve sürgün sonrası yaşadıklarını anlatırken, sürgüne gönderildikleri yerde milli hareket için gizlice nasıl çalıştığını anlatıyor…

Anadolu Türkçesi

1933 yılının 12 Şubatında Kerç’in Kaçık köyünde doğdum. Benden büyük iki ağabeyim vardı. Babam Ablamit Börseitov, Mangıt köyünde öğretmenlik yaptı. 1935 yılı Totayköy Öğretmenler Yüksekokulunu bitirip, Akmescit’teki üniversiteye devam etti. Kırım’da nam kazandı, öğretmen ünvanına nail oldu. Savaştan önce Oysul köy mektebinin müdürü oldu. Bu okula (köye) komşu Babik, Çokul köylerinden gidip gelen çocuklar okudular. Oysul köy okulunun binası önceden bir Miza’nın eviydi. Okulun bir odasında biz ailemizle yaşadık. Oysul’da üç kardeşim doğdu.

Savaş başladığında babam birinci sırada gitti. Biz, annem ve beş çocuk kaldık. Okul kapandı ve hastaneye dönüştürüldü. Bomba patladıktan sonra yaralıları komşu köye götürdüler. Onu da bombaladılar. Köyün erkek çocuklarıyla beraber Fikret ağabeyim de gitti. Patlamadan sonra gövdeden ayrılan başları, kopan ayakları ve kolları gören Fikret ağabeyim korktu. Hastalandı. Annem onu çok okuttu. Her gün bombalar düşüyordu, patlamalar yeri göğü sarsıtıyordu.

Babam savaşta yaralandı ve onu 1944 yılında eve gönderdiler. Orkapı’dan Kırım’a girerken, kimdense halkımızın sürgün edileceği hakkında haberi işitti ve alel acele köye geldi. 16 Mayıs günü akşam üstü babam evimize geldi. “Hoca geldi!” diye köy halkı hoşgeldine geldiler. O günleri de köy idaresinin işçileri evden-ece yürüyüp kişileri kayda aldılar. Köy halkı onlara ellerindekine göre yemek pişirip verdi. Babamın geldiği gün bu Rus hizmetçileri de geldiler. Gecenin yarısında gittiler. Sabahtan kapılarımız vuruldu. Akşam soframızda oturan kişiler, sabah evimizden kovup çıkarmaya geldiler. Babam atılıp durdu, harbi belgelerini gösterdi askerlere. Askerlerin komutanı kolunu tutup çekti, belgeler yere düştü. Babam belgeleri topladı, annem ağlayıp bizi yola hazırladı. Birimizin boynuna Kuran-ı Kerim astı, daha birimizin koluna kıyafet torbalarını tutturdu. Köy halkını merkezde toplayıp ta akşama kadar tuttular. Sığırlar, koyunlar, köpekler ve kedilerin bağırtılarına dayanmanın çaresi yoktu! Hayvanlar ağlıyordu, sahipleri burada ağlıyordu, ana-baba günü oldu.

Tren yolda durduğunda adamlar aşağı inip vagondan-vagona gidip gelip akrablarını aradılar. Babam Sart köyünden çıkarılan Acer teyzem ve üç çocuğunu bulup, bizim vagona getirmek istedi, izin vermediler. Teyzem dördüncü çocuğuna hamileydi, çocuğunu yolda doğurdu. Sabi (bebek) öldü, ölüsünü vagon arasından attılar.

18-20 gün yol hidip, Özbekistan’ın Andican vilayetini “Savay” sovhozuna düştük. Özbekler bizi pek istemeden karşılayıp aldılar, horladılar. Babam öz zanaatı boyunca çalışmak istedi ama 1948 yılı bütün Kırım Tatar hocaları gibi “vatan hainlerinin Sovyet çocuklarına terbiye verme hakkı yok” diye işten çıkardılar. Rusça “çort” demeyi bilmesek de, Rus mektebine okumaya gittik. Babam bu yılları Kırım’a dönmek uğruna başlayan hareketin Sırdarya’da destekçilerinden biri oldu. Ben de babamla bir safta durup, milli hareketimiz için elimden geleni yaptım.

1954 yılı Kerç’li Dilaver Mamedeminov’la aile kurdum. Beç çocuğumuz oldu ama 1969 yılı kocam kaza geçirip öldü. Çocuklarımı büyütmek, okutmak için değişik işlerde çalışmak zorunda kalsam da milli hareketteki işimden vazgeçmedim. Babamın yönlendirmesiyle müracaatları, mektupları ve bilgileri bastım.

1972 yılı olan bir olayı anlatayım. Benim daktiloda yazdığım belgelerden bir tanesi KGB’nin eline geçti. Ben o zaman savcılıkta katip olarak çalışıyordum ve tabii ki bu vesikaları bu savcılık idaresindeki daktiloda yazıyorum. KGB görevlileri bunu çok kolay anladılar. Sırdarya vilayetinin başsavcısı gelip Abdusamad İshakov’u ve onun altında çalışan görevliler ve beni sorguladılar. Ben bir şey belli etmedim. Savcılık başkanları onların burnunun dibinde Sovyet hakimiyetini karalayıcı belgeler basılmasına pek öfkeliydiler. Sağ olsun, beni, 1937 yılındaki cezalandırmaların kurbanı olan İshakov kurtardu. 30 yıl devamında bu işimi devam ettirdim. Sonra oğlum Pevat da dedesinin arkadasından gidip, milli hareketin saflarına katıldı.

1980 yıllarında halkımız toplu şekilde Vatana dönmeye başladığında oğullarımı Kırım’a yolladım. 1990 yılı babam Ablamit Börseitov Kırım’a geldi, milli hareketin neticelerini görüp mutlu oldu ama kendisine vatanda yaşamak nasip olmadı. Men, oğullarım Pevat ve Marat ile Akmescit’teki Akmeçet kasabasında ev kurdum. Oğlum Ziya ve kızım Lira dedelerinin adını taşıyan sokak, Ablamit Börseitov Sokağında yaşamaktalar.

Bütün sürgün hikayelerine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Kırım Tatarca

1933 yılı şubat 12-de Keriçniñ Qaçıq köyünde doğdım.  Menden büyük eki ağam bar edi. Babam Ablâmit Börseitov Manğıt köyünde ocalıq etti. 1935 senesi Totayköy  ocalar tehnikumını bitirip, Aqmescitteki universitette oquvını devam etti. Qırımda nam qazanğan oca unvanına nail oldı. Cenkten evel Oysul köy mektebiniñ müdiri oldı, Bu mektepke qomşu Babik, Çoqul köylerinden balalar qatnap oqudılar.  Oysul köy mektebiniñ binası evel bir mırzanıñ evi eken. Mektepniñ bir odasında biz ailemiznen yaşadıq. Oysulda üç qardaşım doğdı. 

Cenk başlanğanda babam birinci sırada ketken. Biz anam ve beş bala qaldıq. Mektep qapaldı, anda gospital yerleşti. Bomba patlağan soñ yaralılarnı qomşu evge köçürdiler. Onı da bombaladılar. Köyniñ oğlan balalarınen beraber Fikret ağam da çapıp ketti. Patlavdan soñ teninden ayırılğan baş, qopqan ayaq-qollarnı körgen  Fikret ağam pek qorqqan. Hastalandı. Anam onı çoq oquttı. Er kün bomba tüşe, patlavlar yerni-kökni sarsıta. 

Babam cenkte yaralandı ve onı 1944 senesi evge qaytardılar. O, Orqapı betten Qırımğa kirerken kimdendir halqımıznı sürgün etecekleri aqqında haberni eşite ve alel-acele köyge kelip çıqa. Mayıs 16 künü aqşam üstü babam evimizge kirip keldi. “Oca kelgen!”, dep köy halqı hoşkeldige keldiler.  O künleri de köy idaresiniñ işçileri evden-evge yürip kişilerni cedvelge alalar. Köy halqı olarnı çaresi olğanına köre aş pişirip sıylay. Babam qaytqan küneyü şu rus hadimleri de kelip, hayırladılar, musafirimiz oldılar. Geceniñ yarısında kettiler. Sabadan qapılarımız qaqıldı. Aqşam soframızda oturğan kişiler saba evimizden quvıp çıqarmağa kelgenler. Babam atılıp turdı, arbiy vesiqalarını kösterdi askerlerge. Askerlerniñ başı babamnıñ qolunı qaqıp yibergen edi, vesiqalar yerge tüşti. Babam kâğıtlarını cıyıştıra, anam ağlap bizlerni yolğa azırlay. Birimizniñ boynumızğa Quran astı, daa birimizniñ qoluna urba, kürpe torbaçıqlarını tuttırdı.  Köy halqını merkezde toplap taa aqşamğace tuttılar. Sığırlar, qoyun, köpek ve kedilerniñ bağırışqanlarına dayanmaqnıñ çaresi yoq edi! Hayvanlar anda ağlay, saipleri burada ağlay. Ana-baba künü oldı! 

Tren yolda toqtağanda adamlar aşağı enip vagondan-vagonğa çapqalap aqrabalarını qıdırdılar. Babam  Sart köyünden çıqarılğan Acer tizem ve üç balasını tapıp, bizim vagoña ketirecek oldı. İzin bermediler. Tizem dörtüncji balasına yüklü edi, yolda doğurdı şu balasını. Sabiy ölgen, ölüsini vagon teşiginden köterip atqanlar. 

18-20 kün yol yürip, Özbekistannıñ Andijan vilâyeti “Savay” sovhozına tüştik. Özbekler bizni başta pek yaramay qarşılap aldılar, horladılar. Babam öz zenaatı boyunca çalışmağa istedi, amma 1948 yılı bütün qırımtatar ocaları kibi “vatan hainleriniñ sovet balalarına terbiye bermege aqqı yoq” dep işten çıqardılar. Rusça “çort” demege bilmesek de, rus mektebine oqumağa bardıq. On yıl yaşadıq şu sovhozda, soñra Sırdaryağa köçip kettik. Babam şu yılları Qırımğa qaytuv  oğrunda başlanğan areketniñ Sırdaryada yetekçilerinden biri oldı. Men de babamnen bir safta turıp, milliy areketimizge qolumdan kelgen issemni qoştım. 

1954 senesi keriçli  Dilâver Mamedeminovnen aile qurdım. Beş balamız oldı. Amma 1969 senesi aqayım qazalanıp elâk oldı. Balalarımnı östürmek, oqutmaq içün bir qaç işlerde çalışmaq zoruna qalsam da, milliy areketteki işimden vazgeçmedim. Babamnıñ avalesinen muracaatlar, mektüp ve informatsiyalarnı bastım.

1972 yılı olğan bir vaqianı añlatayım. Men daktiloda basqan vesiqalardan bir nushası KGB qoluna tüşe. Men o zaman prokuraturada kâtip olıp çalışam ve tabiiy ki, bu vesiqalarnı şu prokuratura idaresindeki daktiloda basam.  KGB hadimleri bunı pek tez añlaylar. Sırdarya vilâyetiniñ baş prokurorı kelip Abdusamad İshakovnı ve onıñ qolastında çalışqan hadimler ve şu sırada meni de sorğu yaptılar. Men bir şey aytmadım. Prokuratura yolbaşçılarını olarnıñ burnu tübünde sovet akimiyetini qaralayıcı vesiqalar basılğanı pek açuvlandırğan edi.  Sağ olsun, meni, özü de 1937 senesi cezalarınıñ qurbanı olğan, İshaqov qurtardı. 30 yıl devamında bu işimni devam ettirdim. Soñra oğlum Pevat da qartbabasınıñ izinden barıp, milliy areketniñ saflarına qoşuldı. 

1980  yıllarda halqımız toplu şekilde Vatanğa qaytıp başlağanda  oğullarımnı Qırımğa yolladım. 1990 senesi babam Ablâmit Börseitov  Qırımğa kelip qayttı, milliy areket neticelerini körip quvandı, amma özüne Vatanda yaşamaq nasip olmadı.  Men Pevat ve Marat oğullarımnen Aqmescitteki Aqmeçet qasabasında damartı alıp, ev qurdım. Oğlum Ziya ve qızım Lira qartbabasınıñ adını taşığan soqaqta — Ablâmit Börseitov soqağında yaşamaqtalar. 

Episi sürgün ikâyelerine mında basıp irişebilirsiñiz

            

Bunlara da bakın: