Ferat Ametov - 1944 Kırım Tatar Sürgün Hatıraları #5

02 Ocak 2020, 19:44

Kırım Tatar halkı 75 yıl önce, 18 Mayıs 1944 tarihinde Sovyetler Birliğinin ve dünya tarihinin en kanlı diktatörlerinden Josef Stalin’in emriyle alınan Sovyet hükûmeti kararı neticesinde Vatan Kırım’dan vahşice sürgün edildi. Kırım Haber Ajansı (QHA), ünlü Kırım Tatar gazeteci Zera Bekirova‘nın 2019 yılında Kırım’da Kırım Tatarca ve Kiril alfabesiyle basılan “Sürgünliknin Taqdiri” (Sürgünlüğün Yazgısı) kitabında, hikayelerini tek tek dinlediği sürgünü yaşayan Kırım Tatarlarının hatıralarını Türkçe ve Kırım Tatarca (latin harfleriyle) yayınlıyor.

Beşincisini yayınladığımız “1944 Sürgün Hatıralarında” Ferat Ametov’un hatıralarını yayınlıyoruz. Yayınladığımız ilk Kırım Tatar erkeğin hatıraları da daha önce yayınladığımız 4 Kırım Tatar kadınların acılarıyla aynı ama her birinin özel hatıraları var…

Anadolu Türkçesi

Balıklava bölgesinin en büyük köyü olan Urkusta’da 1927 yılında 1 Eylül’de dünyaya geldim. Annem çok çocuk doğurmuş ama çocukları yaşamamış. Biz köyün Otar mahallesinin kenarında yaşıyorduk. Babam erken vefat etti, 1934 yılında. Ağabeyimle ikimiz baba şefkati, sevgisi görmeden büyüdük. Ailemiz çok fakir olduğundan havalar soğukken, kar yağmur yağdığında okula gidemezdik, kıyafetimiz yok, ayakkabımız yok, ayağımızda içine toban doldurulan çarıklar. Okula gittiğimizde çarıklarımızdan dökülen tobanı gören öğretmenimiz kızardı odayı kirlettiniz diye. Beşinci sınıfta olacaktım ama çok dersi kaçırdığım için üç sınıf bitirebildim.

1941’de savaş başladı, köye motorlarla Almanlar girdi ve köylülerin evlerine yerleştiler. Bizim evimizde de bir subay ve yardımcısı yaşadı. Bir taraflara gidiyorlar, akşam gelip yatıyorlar. Köyümüzün camisi Sovyet döneminde anbar olarak kullanılıp, içinde buğday muhafaza edilirdi. Almanlar geldikten sonra cami yine ibadethane oldu, insanlar namaza giderlerdi. Almanlarla beraber Rumen askerler de geldiler, cenabetler hırsız ve tertipsiz idiler. Bu şekilde 3 yıl geçti. 1944’te Almanlar Kırım’dan gitti. Kolhozun buğdayı artık bizim evimiz de dahil köylülerin evinde muhafaza ediliyordu. Mayıs ayında köyümüzün aktivisti Bekir ağa anneme, “Miyasser, yarın buğdayları toplayıp alacaklar. Alabildiğin kadar al!” dedi. Ama tan vaktinde bizi götürdüler.

O gece biz birkaç kişi sohbet edip oturuyorduk. Gece yarısında evlerimize dağıldık. Eve giderken köyde bir hareketlilik gördüm. Karşıma bir asker çıktı, “Nereye gidiyorsun?” diye sordu. “Eve” dedim. Asker bana sürgün edileceğimizi söyledi. Koşa koşa eve gittim, buğday ve diğer yiyecekler alıp yetiştirmeden ardımdan askerler daldı. Annem bir bohça almış, zaten almaya da hiçbir şeyimiz yoktu. Herkesi köyün eski mezarlığının yanına topladılar. Baktım ki, bazı köydeşlerimizin yanında çuval çuval eşyalar, leğen, kap kacak. Ben boşluk bulup eve koştum. Çuval aradım, bulamadım. Bir yastığı söküp nohut, buğday doldurdum, götürüp annemin yanına koydum. Bir daha eve gittim. Ahırda bir koyunu yakalayıp kestim, temizledim. Onu da götürdüm mezarlığın yanına. Bizi götürecek arabalar daha yok, vira komşu köylerden insan getiriyorlar. Askerlerin bu işle meşgul olmasından faydalanıp yine eve gittim. Şimdi ne alayım? Oraya baktım, buraya baktım. Avlumuzda peşinde civcivleriyle külük tavuk geçiyor. O tavuğun kanatlarını bağlayıp bir kutunun içine koydum. Külük civcivlerini çağırdı, on bir civcivi varmış, geldiler, onları da yerleştirdim tavuğun yanına.

Nihayet arabalar geldi ve bizi demiryol istasyonuna götürdüler. Orada vagonlara yüklediler, gidiyoruz. Sıcaktan koyun eti pis kokmaya bağladı, onu dışarı attık. Külük ve civcivlerini ta Özbekistan’a kadar götürdüm. Onlara yolda nasıl baktığımı mı soruyorsunuz? Söyleyeyim! İstasyonlarda durduğumuzda dışarı koşuyorum, ot yolup getiriyorum, bir parça ekmek bulup buluşturup ufalayıp veriyorum, su veriyorum. Yanıma aldığım dağ fındığını istasyonlardan birinde orada duran insanlara hızlıca sattım. Parasına ekmek alacağım, ama yakınlarda bulamıyorum. Biraz uzağa gittim, ekmek aldım ama vagonumuzu kaçırdım. Başka bir trene atladım, durduğumuz diğer bir yerde bizimkileri zar zor buldum. Vagondakiler nasıl sevindiler. Onlar benim kaybolduğumu düşünmüş.

On sekiz, yirmi gün sonra Sırdarya’ya geldik. Burada bizi mavnalara yüklediler, nehri geçtik. Yolda bir nine suya düştü, onu kurtarmaya çalıştılar ama nine suyun altına gitti. Onu kim çıkaracak nehrin dibinden? Menzile gelir gelmez bizi at eşek arabalarına yükleyip köylere, mahallelere dağıttılar. Köyden beraber çıkan, vagonda beraber gelen köydeşlerimizi ikişer üçer aile kolhozlara dağıttılar. Bir köyden komşu köye gitmek yasak, köydeşler, bazı ailelerin fertleri, akrabalar aylar yıllar birbirinden haber alamadılar.

Tavuk ve civcivleri kaybetmeden ta yerleştirildiğimiz Sırdarya’nın Stalin kolhozuna kadar getirdim. İlk zamanlarda o tavuklar bizi aç ölümden kurtardılar, uzun yıllar biz şu Kırım’dan gelen tavukları besledik, yumurtalarından yeni civcivler yetiştirdik. Ev mev yok, köyün kenarında yetişen kamışları biçerek baraka yaptık. Duvarları kamıştan, tavanı kamıştan, zemin kamıştan. Bunun içinde yatıp kalktık. Geldiğimizin ilk gününden itibaren annemle ağabeyim çalışmaya, tarlada pamuk çapalamaya başladılar. Sonra ben de çalışmaya başladım. İş seçmedim, nereye gönderdilerse orada çalıştım. 1946 yılında 1 Ocak’ta emek defterçiğinde resmen işe başladığım kaydedildi ve o yıldan itibaren tatilsiz izinsiz çalıştım. İyi paralar kazandım. 1953 yılında köydeşim Nazmiye Abdulmeinova ile söz kestik, aynı yıl 5 Mart’ta Stalin’in öldüğü gün Nazmiye’nin dedesi de öldü ve düğünümüz ertelendi. Daha sonra evlendik, üç kız bir erkek çocuğumuz oldu. Nazmiye’nin babasıyla savaş sırasında Urkusta’daki camiyi onarmaya başlamıştık, lakin onarım işlerini tamamlamaya izin vermediler.

1991 yılında ailemle Kırım’a döndük, Kurman bölgesinin önceki adı Kalinindorf olan köye yerleştik, şimdi oğlumun ailesi ile beraber yaşıyoruz.

Bütün sürgün hikayelerine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Kırım Tatarca

Balıqlava rayonınıñ eñ büyük köyü olğan Urkustada 1927 senesi sentâbr 1-de dünyağa keldim. Anam çoq bala doğurğan, amma balaları yaşamağan.  Biz köyniñ Otar maallesiniñ eñ kenarında yaşay edik. Babam erte keçindi,  1934 yılı. Ağamnen ekimiz baba qayğıruvı, sevgisini körmeden östik. Ailemiz pek fuqare olğanından hava suvuğanda, qar-yağmur yağğanda mektepke barıp olamaz edik,  urbamız yoq, ayaqqabımız yoq, ayağımızda içine toban toldurılğan çarıqlar.  Mektepke barğanımızda çarıqlarımızdan tökülgen tobannı körgen ocamız darıla edi, odanı püsürlediñiz, dep. Beşinci sınıfta olacaqtım, amma çoq derslerni qaçırğanım içün üç sınıf bitirip oldım.

 1941-de cenk başlanıp, köyge motorlarnen nemseler kirip keldiler, köylülerniñ evlerinde yerleştiler. Bizim evimizde de bir subay ve yardımcısı yaşadı. Bir yaqlarğa keteler, aqşam kelip yatalar.  Köyümizniñ camisi sovetler devrinde anbar yerine qullanılıp, içinde boğday saqlanırdı. Nemseler kelgen soñ cami kene ibadethane oldı, adamlar namazğa qatnadılar.  Nemselernen beraber rumın askerleri de keldiler, cinabetler pek hırsız, tertipsiz ediler. Böyle üç yıl keçti. 1944-te nemseler Qırımdan ketti. Kolhoznıñ boğdayı endi köylülerniñ evlerinde, şu cümleden bizim evimizde de saqlandı. Mayıs ayında köyümizniñ aktivisti Bekir ağa anama: “Miyasser, yarın boğdaylarnı cıyıştırıp alacaqlar. Alıp olğanıñ qadar al!”, dedi. Amma şu tañda bizni köçürdiler.

O gece biz bir qaç adam toplaşıp, subetleşip otura edik. Geceniñ yarısında evlerimizge dağılıştıq. Evge keteyatqanda körem, köyde nasıldır areketler ola. Qarşıma bir asker çıqtı, qayda ketesiñ, dep soradı. Evge, dedim. Asker maña sürgün etilecegimizni ayttı. Çapa-çapa evge kettim, boğday ve başqa bir aşayt alıp yetiştirmedim ki, artımdan askerler bastırıp kirdiler. Anam bir boğçaçıq alğan, zaten almağa iç bir şeyimiz de yoq edi.  Er kesni köyniñ eski mezarlığı yanında topladılar. Baqsam, bazı köydeşlerimniñ yanında çuval-çuval eşyalar, legen, savut-saba.  Men aralıq tapıp evge çapıp kettim. Çuval qıdırdım, tapalmadım. Bir yastıqnı söküp, nohut, boğday toldurdım, alıp barıp anamnıñ yanına qoydım. Bir daa kettim evge. Ahırda bir qoynı tutıp soydım, temizledim. Onı da alıp bardım mezarlıq yanına.  Bizni alıp ketecek arabalar daa yoq, vira qomşu köylerden adam ketireler. Askerler bu işnen meşğul olğanından faydalanıp, kene evge kettim.  Endi  ne alayım? U yana baqtım, bu yana baqtım. Azbarımızda külük tavuq çipçelerini artından yeteklep keçe.  Ana tavuqnı çağırıp, qanatlarını bağladım ve bir qutu içine qoydım. Külük çipçelerini çağırdı, on bir çipçesi bar eken, keldiler, olarnı da yerleştirdim tavuqnıñ yanına. 

  Niayet arabalar kelip, bizni demiryol stantsiyasına alıp kettiler. Anda vagonlarğa yüklediler, ketemiz. Sıcaqtan qoy eti sasıp başladı, onı köterip attıq tışarı. Külük ve çipçelerni tap Özbekistanğa qadar alıp bardım. Olarnı yolda nasıl baqqanımnı soraysıñızmı? Aytayım!  Stantsiyalarda toqtağanımıznen tışarı çapam, yeşil ot yulqıp ketirem, bir parça ötmek tapıştırıp, ufatıp berem, suv berem. Yanıma alğan dağ fındığını stantsiyalarnıñ birinde anda turğan adamlarğa pek tez sattım. Parasına ötmek alacam, amma yaqında tapalmayım. Biraz avlaqqa kettim, Ötmek aldım, amma vagonımıznı qaçırdım.  Başqa bir trenge tırmaşıp, başqa bir toqtağan yerde özümizniñkilerni zar-zor qıdırıp taptım. Vay bir quvanıştılar vagon içindekiler. Olar meni coyuldı, dep bellegenler.

On sekiz-yigirmi kün yürip, Sırdaryağa  keldik. Mından bizni barjalarğa yüklediler, deryanı keçtik.  Yolda bir qartana  suvğa tüşti, onı qurtaracaq oldılar, amma qartana suv tübüne ketti.  Onı kim çıqaracaq derya altından? Menzilge kelgenimiznen, bizni endi at-eşek arabalarına yüklep, köylerge, maallelerge darqattılar.  Köyden beraber çıqqan, vagonda birlikte kelgen köydeşlerimizni ekişer-üçer qoranta etip kolhozlarğa darqattılar. Bir köyden qomşu köyge barmaq yasaq, köydeşler, bazıda bir aileniñ azaları, soy-soplar  aylarnen-yıllarnen biri-birinden haber alıp olamadılar.

 Tavuq ve çipçelerni ğayıp etmeden tap yerleştirilgen yerimizge Sırdaryanıñ Stalin kolhozına qadar ketirdim. Birinci vaqıtlarda o tavuqlar bizni aç ölümden saqlap qaldılar, pek çoq yıllar biz şu Qırımdan kelgen tavuqlarnı asradıq, yımırtalarından yañı çipçeler östürdik. Ev-mev yoq, köyniñ kenarında ösken qamışlarnı orıp, çalaş yasadıq. Divarları qamıştan, yerde töşevi qamış, töpesi qamış. Şunıñ içinde yatıp turdıq. Kelgenimizniñ birinci künlerinden anam ve ağam işke, tarlada pamuq çapalamağa çıqtılar.  Soñra men de çalışıp başladım.   İş saylamadım, qayda yollasalar, anda çalıştım. 1946 senesi yanvar 1-de emek defterçiginde resmen işke kirgenim qayd etildi ve o seneden itibaren tatilsiz, hastalıqsız çalıştım. Yahşı paralar qazandım. 1953 senesi köydeşim Nazmiye Abdulmeinovanen söz kesim yaptıq, şu yılı mart 5-te Stalin ölgen künü Nazmiyeniñ buvası da öldi ve toyumız biraz toqtatıldı. Soñ ep bir evlendik, üç qız bir oğlumız oldı. Nazmiyeniñ babasınen cenk vaqtında Urkustadaki camini tiklep başlağan edik, lâkin qurucılıqnı soñuna yetkizmege bermediler.

 1991 senesi ailemnen Qırımğa qaytıp, Qurman rayonınıñ evelki adı Kalinindorf olğan köyde yerleştik, şimdi oğlumnıñ ailesi ile beraber yaşaymız.

Bütün sürgün hikayelerine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

1944 Kırım Tatar Sürgünü
Ferhat Ametov
Sürgün Hatırları
Bunlara da bakın: