logo qha

Abdurrahman Asanov (Maştah - 1944 Kırım Tatar Sürgün Hatıraları #7

16 Ocak 2020, 19:44

Kırım Tatar halkı 75 yıl önce, 18 Mayıs 1944 tarihinde Sovyetler Birliğinin ve dünya tarihinin en kanlı diktatörlerinden Josef Stalin’in emriyle alınan Sovyet hükûmeti kararı neticesinde Vatan Kırım’dan vahşice sürgün edildi. Kırım Haber Ajansı (QHA), ünlü Kırım Tatar gazeteci Zera Bekirova‘nın 2019 yılında Kırım’da Kırım Tatarca ve Kiril alfabesiyle basılan “Sürgünliknin Taqdiri” (Sürgünlüğün Yazgısı) kitabında, hikayelerini tek tek dinlediği sürgünü yaşayan Kırım Tatarlarının hatıralarını Türkçe ve Kırım Tatarca (latin harfleriyle) yayınlıyor.

Yedincisini yayınladığımız “1944 Sürgün Hatıralarında” Maştah lakaplı Abdurrahman Asanov, çocuk yaşta yaşadığı sürgün hatıralarını anlatıyor. Babasını sürgünden önce kaybeden öksüz Maştah, sürgün treninin altında kalan annesini de yitirince 4 kardeşiyle birlikte yetim kaldı. Yaşadığı o günleri bugün gibi hatırladığını söyleyen Abdurrahman Asanov’u bu yılın başında hayata gözlerini yumdu. İşte onun hatıraları…

Anadolu Türkçesi

1929 yılında Sudak bölgesinin Kutlak (Qutlaq) köyünde dünyaya geldim. 1936 yılında vefat etti ve biz 7 çocuk öksüz kaldık. İkinci Dünya Savaşı başladığında iki ağabeyim savaşa gittiler, biz annemle kaldık.

1994 yılının 18 Mayıs günü her bir Kırım Tatar evine girdikleri gibi bizim de evimizn avlusuna tüfekli askerler baskına geldiler. Verilen 15 dakika içinde 15 kg. kadar yük almamız için emir verdiler. Köyümüzde kıyamet koptu. Bizi yük arabalarına doldurup Kefe’ye götürdüler. Demiryollarında bizleri hayvan taşıyan pis vagonlar beklemeteydi.

Üç gün geçtiğinde trenimiz Stalingrad civarında durdu. Her kes öz ihtiyacına koşturdu, kimi raylarda oturmak için vagonların altına girdiler. Bizim annemiz de vagon altına girdi. Fakat tam çıkacakken tren hareket etmeye başladı ve annem tren tekerleklerinin altında kaldı. Hepimiz haykırıp, bağırıp annemin başında toplandık. Annemin iki ayağı dizlerinden yukarı asılı kaldı. O sırada trenimiz de hareket sinyali verdi. Silahlı askerler bizi zorla vagonların içine attılar.

Babadan öksüz kaldığımız yetmiyormuş gibi, annemizi de böyle bir feci şekilde kaybettik. Biz beş kardeş birbirimize sarılıp ağlayarak gittik. Kazakistan çöllerine geldiğimizde bize pis kokan bir balık çorbası verdiler. Ağlamaktan gözlerim şişti, 21 gün geçtikten sonra Özbekistan’ın Andican Vilayeti Assake istasyonuna geldik.

Ben o yıl 15 yaşındaydım. Her şey bugün gibi gözümün önünde, aklımdan ömür billah çıkmaz. İstasyonda bizi şimdi atlı arabalar bekliyordu. İşe yarayayan insanları ailesiyle arabalara yükleyip, alıp gittiler. Fakat biz 5 çocuk bir köşede kaldık, hiç kimse yanımıza gelmedi, sormadı. Üç gün istasyonda bekledik. Üçüncü gün 70 yaşlarında yaşlı bir Özbek geldi, “Ne için burada ağlayıp duruyorsunuz, anneniz babanız nerede?” diye sordu. Biz ana dilimizde halimizi anlattık. Yaşlı adam da bizimle beraber ağladı. Sonra gidip bir araba buldu ve bizi yükleyip kendi evine aldı. Yaşlının adı Hursand hoca, eşinin adı Hatice hanımdı.Bunların iki oğlu savaştaydı, kendileri de pek fakirdiler. Beraber yaşamaya başladık. İlk üç ay içinde üç kardeşim açlıktan öldüler. Onları üstlerindeki kıyafeteriyle gömdük.

1945’te savaş bittikten sonra yaşlıların bir oğlu savaştan geri döndü. Onu Zeynep ablamla evlendirdiler. Ben kendime iş buldum, zanaat sahibi oldum. Marhamat bölgesinin Palvantaş kasabasına yerleştim. Şöför olup, çalıştım.

Küçük-Üzenli Sadık ağanın kızı Sıdıka ile aile kurduk, yedi çocuğumuz oldu. Fakat sevgili Vatanım, Sudak’ım hep aklımdaydı. Hasretine dayanamadım. Kırım’a vebrovka (işe gönderme) haberi çıkar çıkmaz yaşadığımız evimizi 2 bin rubleye satıp, yola çıktık. Karı-koca, çocuklarımız, 9 can… Çocuklarımızın en büyüğü 16 yaşında, küçüğü 9 aylık kundaklı sabi. Tren istasyonunda kaldık, hiçbir yere başımızı sokacak çaremiz yok, kovalıyorlar. Çocuklarla beraber Akmescit şehrinin merkez meydanında Lenin heykeli dibinde otudrduk. Havalimanında geceliyorduk, gündüz yine heykel basamaklarına yerleşiyorduk. 7 gün böyle yaşadık. Zar-zor vilayet icra komitesinin başkanı bizi kabul etti. Başkan, bana gelmemin maksadını sordu. Ben de ona, “Vatanıma döndüm, başka bir yere gitmeyeceğim, gidecek yerim de yoktur” dedim kesin bir şekilde. Başkan öfkelendi ve dedi ki, “Ben seni öyle bir yere yollarım ki bir haftadan sonra kendin bırakıp kaçarsın”.

Bizi yük arabasına yükleyip, Kerç arazisin içine doğru gittiler. Sürgünden önce adı Çille olan köyde yarı kurulu bir evin içini boşalttılar. Köyün muhtarı bize acıdı ve dedi ki “bu kadar çocuğu şöför maaşıyla bakamazsın”. Traktor ayarladım, günde 2-3 kere iş becerdim. Bizim milletimizin nelere kadir olduğunu göstermeye çalıştım. Adımı “Tank Abdurrahman” koyular. Bölge İcra Komitesinin başkanı köye geldiğinde işçileri topladı ve beni ibret olarak gösterdi. Bana ise, “Senin gibi daha 10 adamı işe almaya hazırım” dedi. Ben her yere haber verdim ve bir çok yurtdaşımızın kayıt edilmesine, işe girmesine yardımcı oldum.

“Kendin kaçarsın” diyerek gönderdikleri Çille köyünde 32 yıl yaşadım. Sonra doğduğum Kutlak köyüme döndüm.

(Maştah lakaplı Abdurrahman Asanov, 14 Ocak 2020 günü vefat etti. Allah rahmet eylesin)


Bütün sürgün hikayelerine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Kırım Tatarca

1929 senesi Sudaq bölgesiniñ Qutlaq köyünde dünyağa keldim. 1936 senesi babamız keçindi ve biz, 7 bala, öksüz qaldıq. Ekinci dünya cenki baş­lağanda eki ağam savaşqa kettiler, biz anamnen qaldıq.

1944 senesi mayıs 18 künü er bir qırımtatar evine kirdikleri kibi bizim de azbarımızğa tüfekli askerler bastırıp keldiler. Berilgen 15 daqqa içinde 15 kilo qadar yük almaq buyruğını verdiler. Köyü­mizde qıyamet, aleket qoptı. Yük arabalarına toldurıp Kefege alıp kettiler. Demir yollarında bizlerni endi ayvan taşığan pis vagonlar beklemekte edi.

Üç kün degende trenimiz Stalingrad civarında toqtadı. Er kes öz acetinen çapqalap, kim qayda oturmağa vagonlarnıñ tüblerine kirdiler. Bizim anamız da vagon tübüne kirdi. Amma endi çıqacaqta tren areket etip başladı ve anam tren köpçekleri altında qaldı. Epi­miz qıçırıp, bağırıp anamnıñ başında toplaştıq. Anamnıñ eki ayağı tizlerinden yuqarı asılıp qaldı. Endi bizim trenimiz de signal berdi. Silâlı askerler bizni köterip-köterip vagonlar içine attılar.

Babadan öksüz qalğanımız azlıq etkeni kibi, anamnı da böyle feciy bir şekilde ğayıp ettik. Biz beşimiz biri-birimizge sarılışıp ağlaya-ağlaya kettik. Qazahistan çöllerine kelgenimizde sasıq balıq şorbası berdiler. Ağlamaqtan tekmil şişip 21 kün degende Özbekistannıñ Andijan vilâyeti Assake stantsiyasına keldik.

Men o yılı 15 yaşında edim. Er şey bugünkisi kibi közüm ögünde, aqılımdan ömürbillâ çıqmaz. Stantsiyada bizni endi atlı arabalar beklemekte edi. İşke yarağan insanlarnı ailesinen arabalarğa yüklep alıp kettiler. Amma biz 5 bala bir köşede qaldıq, iç kimse yanımızğa kelmedi, soramadı. Üç kün stantsiyada bekledik. Üçünci künü 70 yaşlarında bir qart özbek kelip: «Ne içün mında ağlap oturasıñız, anañız-babañız qayda?», dep soradı. Biz ana tilimizde alımıznı añlattıq. Qart da biznen beraber ağladı. Soñ ketip bir arabada qayttı ve bizni yüklep öz evine alıp ketti. Qartnıñ adı Hursand hoca, qarısınıñ adı Hatica apa edi. Bularnıñ eki oğlu cenkte, kendileri de pek faqır ediler. Beraber yaşap başladıq. Birinci üç ay içinde üç qardaşım açlıqtan öldiler. Olarnı üstlerindeki urbalarında kömdik.

1945-te cenk bitken soñ qartlarnıñ bir oğlu cenkten qayttı. Onı Zeyneb ablamnen evlendirdiler. Men özüme iş qıdırdım, zenaat saibi oldım. Marhamat rayonınıñ Palvantaş qasabasına avuştım. Aydavcı olıp çalıştım

Küçük-Üzenli Sadıq ağanıñ qızı Sıdıqanen aile qurdıq, yedi bala östürdik. Amma sevimli Vatanım, Sudağım ep aqılımda edi. Asretine dayanalmadım. Qırımğa verbovka haberi çıqqanınen yaşağan ev­mizni 2 biñ rublege satıp, yolğa çıqtıq. Qarı-qoca, balalarımız – 9 canmız. Balalarnıñ eñ büyügi 16 yaşında, küçügi 9 aylıq qundaqlı sabiy. Vokzalda toqtaldıq, iç bir yerge baş soqmaqnıñ çaresi yoq, quvalaylar. Balalarnen beraber Aqmescit şeerindeki merkeziy meydanda Lenin eykeli tübünde oturdıq. Ava limanında geceleymiz, kündüz kene eykel basamaqlarına yerleşemiz. 7 kün böyle yaşadıq. Zar-zornen vilâyet icra komitetiniñ reisi qabul etmesine iriştik. Reis mında kelmemniñ maqsadını soradı. Men de oña, Vatanıma qayttım, başqa iç bir yere gitmeycem, gidecek yerim de yoqtır, de­dim kesen-kes. Reis açuvlandı ve dedi ki: «Men seni öyle bir yere yollarım ki, bir aftadan soñ kendiñ bıraqıp qaçarsıñ!».

Bizni yük arabasına yüklep Keriç çölleri içine alıp kettiler. Sürgünlikten evel adı Çille olğan köyde yarı qurulğan bir evni boşattılar. Köyniñ başı bizni acıdı, dedi ki, bu qadar balanı şoför maaşınen baqalmazsıñ. Traktor aydadım, künde bir degil 2-3 norma iş becerdim. Bizim milletimizniñ nelerge qadir oldığını köstermege tırıştım. Adımı «Tank Abdurahman» qoydılar. Rayon icra komitetiniñ reisi köyge kelgende işçilerni topladı ve meni ibret olaraq kösterdi. Maña ise sen kibi daa 10 adamnı işke almağa azırım, dedi. Men er yerge haber berdim ve bir çoq semetdeşlerimizniñ qayd etilmesine, işke kirmesine yardımcı oldım.

«Kendiñ qaçarsıñ» der qorquzdıqları Çille köyünde ailemnen 32 yıl yaşadım. Soñra doğğan Qutlaq köyüme qayttım.

(2020 s. ocak 14 kunu A. Maştah vefat etti. Allah rahmet eylesin)


Episi sürgün ikâyelerine mında basıp irişebilirsiñiz

18 MAYIS 1944
Abdurrahman Asanov
KIRIM TATAR SÜRGÜNÜ
Maştah
Bunlara da bakın: