Şevket Namatullayev: Ana dilin korunması milletin korunmasıdır

18 Nisan 2020, 17:42

Asif Aliyev / QHA Kıyiv

Change.org platformunda 27 Mart 2020 tarihinde Kırım Tatar gençleri tarafından “Ana tilimizde laf eteyik!” (Ana dilimizde konuşalım) imza kampanyası başlatıldı.

Kampanyayı başlatanlardan gazeteci Şevket Namatullayev, Kırım Tatar dilinin kaybolma tehlikesi altında olduğunu ifade etti. Buna yol vermemek için Kırım Tatarlarının oldukça aktif bir şekilde ana dilini kullanması gerektiğini söyleyen Şevket, bu girişimi Facebook üzerinden bu konuya daha çok dikkat çekmek için kamuoyu önünde yapılan açıklamalarda insanları Kırım Tatar dilini kullanmaya davet ediyor.

Şevket bu çağrısında hem Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) üyelerine, hem de her bir Kırım Tatarına hitap ederken, Kırım Tatar dilinin yeniden canlandırılması için ana dilde konuşmaya çağırıyor. Gazeteci, sadece bu şekilde dili korumak ve geliştirmenin mümkün olacağına inanıyor.

Kırım Haber Ajansı’na (QHA) konuşan Şevket Namatullayev, kampanyanın nasıl başlatıldığını ve Kırım Tatarlarının kampanyaya nasıl karşılık gösterdiğini anlattı.

– Şevket, bu kampanyayı başlatmanıza neyin sebep olduğunu anlatır mısınız?

Kırım Tatar dili kaybolma tehlikesi altındadır. Ukraynaca ve Rusça yazmaya alışkın olan insanlar kendi ana dilini daha az kullanıyor. Ben ve birkaç tanıdığım, insanlar hiç olmasa Facebook üzerinden Kırım Tatarca yazsınlar diye bu kampanyayı başlatmaya karar verdik. Bir kişinin Kırım Tatarı olduğunu onun dili ve kültürü gösteriyor. Dilimizi korumak için elimizden geleni yapmalıyız. 

– İmza kampanyası 27 Mart’ta başlatıldı. Şimdilik ona 228 kişi katıldı…

İmza kampanyası bu girişimin en önemli kısım değil. Onu, girişimimizi halka tanıtmak için başlattık. Bu imza kampanyasını farklı gruplarda ve sosyal ağlarda paylaşıyoruz. Ancak, herkes bu dilekçeyi imzalayamıyor. Bunu anlıyorum. Kampanyayı imzalamak için insanlar orada hesap oluşturmalı, e-posta adresini yazmalı vb. Yaşlı insanlarımız büyük ihtimalle bunu yapamaz. O yüzden, bu imza kampanyası yardımıyla girişimimizi tanıtmayı amaçladığımızı tekrar vurgulamak istiyorum.

– Kampanyanıza nasıl tepki verildi? Çağrınız anlayışla karşılandı mı?

Öncelikle biz Kırım Tatar Milli Meclisi üyelerine çağrıda bulunduk.  Çünkü onlar millet tarafından seçilen temsilciler olarak başkaları için de bir örnek olmalıdır. Çağrımızı kültürel liderlerimize, sanatçılara, şarkıcılara ve gazetecilere de gönderdik. Bugün bu çağrımızı Kırım Tatar diasporasına da ilettik. Onlar da bize katılsın ve bizi desteklesin diye. Çoğu insanlar girişimi destekle karşıladı.

– Kampanyaya davet ettiğiniz ancak Kırım Tatarca yazmayı reddeden kişiler var mıydı?

Öyle çok az kişi oldu. Belki insanlar utanıyordur, belki de bunun ilgisiz veya popüler olmadığını düşünüyorlardır. Bu nedenle girişimimize ünlü insanların da katılmasını istiyoruz. Onlar başkalarını da motive etsin istiyoruz.  

– Bu kampanyadan nasıl beklentileriniz var?

İnsanlar Kırım Tatar dilinde konuşsun, hata yapsalar da ana dilini kullanmaktan utanmasınlar istiyoruz. Hatta Kırım’dan gelen Ukraynalı Segiy Kostinskiy (eski Ukrayna Milli Televizyon ve Radyo Konseyi üyesi) kampanyamızı destekliyor. Önce de Facebook’ta Kırım Tatar dilinde yazılar yazıyordu/paylaşıyordu. Böylece o, ana dilin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Ana dilin korunması milletin korunmasıdır. Dil olmazsa millet de olmaz. 

– Şevket, günümüzde Kırım Tatar dilinin ne durumda olduğundan bahseder misiniz? Kırım Tatarları ne sıklıkla ana dilinde konuşuyor?

Açıkçası, yüzde 40’ı 50’si ana dillerinde konuşuyor veya konuşmaya çalışıyor. Kalanları Rusça veya Ukraynaca konuşuyor. Kırım’da yaşayanlar Rusçayı kullanıyor. Sürgünlükten geçen ihtiyarlarımız ana dilinde konuşuyor. Özbekistan’da büyüyenler dilimizi daha az biliyor. Çünkü orada belli bir asimilasyon vardı: okullarda dilimiz öğretilmedi, Kırım Tatarca gazete ve televizyon yoktu. Bu insanlar konuştuğunda Özbekçe, Rusça kelimeleri kullanıyordu, yani yapabildikleri kadar iletişim kuruyorlardı.  Ait olduğum sonraki nesil, dili anne babalarından daha iyi biliyor diye düşünüyorum. 

Kırım Tatar dilinin yazılı dili hakkında görüşlerinizi öğrenmek istiyorum. Kırım Tatar alfabesinin Kiril veya Latin varyantını mı destekliyorsunuz?

Muhtemelen Kiril alfabesini daha çok kullanıyorum, çünkü Rusça metinler de yazıyorum, bu yüzden Kiril alfabesi benim için daha uygun. Ancak 1990 yılında Kırım Tatar Milli Kurultayı’nın kararına göre, Kırım Tatar dili belli bir zamana kadar Latin alfabesine geçmelidir. Kiril alfabesinde yazsam, bu metinleri daha çok insan okuyor. Beğenmeler ve yorumlardan görüyorum. Eğer Latin alfabesinde uzun metinler yazılmışsa, insanlar onları okumuyor, çünkü zorlanıyorlar. Belki de, on yıl sonra bu alfabeye geçmesi daha kolay olur. 

– Bir gazeteci olarak, işgal edilen Kırım’da Kırım Tatar dilinin durumu hakkında bilgi verebilir misiniz?

En büyük bir sorun Kırım Tatar dilinin ne “devlet”, ne de kamu düzeyinde kullanılması. Kırım Tatarca sadece evde kullanılıyor. Yani insanlar evdeyken aralarında Kırım Tatarca konuşsa da, dışarı çıkınca, mesela markete veya pazara gittiklerinde Rusçaya geçiyorlar. Sözde devlet kurumlarında da aynı durum. Eğer Kırım Tatar dilinin öğrenilmesi zorunlu olsaydı her şey bambaşka olacaktı. İşgalciler yarımadada Kırım Tatar dilinin devlet statüsüne sahip olduğunu iddia etmelerine rağmen, gerçekte öyle değildir. Kırım Tatar dilini bazı idari binaların yazılarında veya okullardaki stantlarda görmek mümkün, o kadar. 

Ben lisede okuduğumda, Kırım’ın 15 veya 17 okulunda Kırım Tatar dili öğretiliyordu.  Çoğunlukla bunlar iki dilli okullardı. Ben de böyle bir okulda eğitim gördüm. Ancak o okullarda bile, haftada 2-3 kez Kırım Tatar dili ve edebiyatı derslerine giriyorduk, diğer dersler Rusça veriliyordu. Eğer başka dersler de Kırım Tatar dilinde verilirse belki o zaman çocuklar profesyonel düzeyde ana dillerinde konuşabilirler.

change.org
imza kampanyası
Kırım Tatar dili
Kırım Tatarca
Bunlara da bakın: