Şevket Asanov nam-ı diğer "Zalanköy Fenomeni"

09 Ekim 2020, 19:33

Zera Kırımlı-Elmaz Kırımer / QHA-Kırım

Kırım Tatarlarının 1989 yılında vatana döndükten sonra imece usulüyle inşa ettiği Zalanköy‘ün kuruluşundaki anılar kitaplaştırıldı. Kırım Tatar Milli hareketinin etkin iştirakçilerinden Şevket Asanov, “Zalanköy Fenomeni” adını verdiği kitabında yer verdiği anılarında köyün kuruluşunu anlatıyor.

Zalanköy, Kırım’ın Bahçesaray bölgesinde yer alan bir köy. 1989 yılında 56 Kırım Tatarından oluşan bir inşaat arteli (Sovyetler’de kol gücüne dayanan meslek mensuplarının oluşturdukları bir tür kooperatif) ile kuruldu. İşte Şevket Asanov, “Zalanköy Fenomeni” kitabıyla bu artelin yaşadığı zorlukları, başlarına gelenleri ve daha fazlasını bu kitabında okuyucuların beğenisine sunuyor.

Artel, Kırım’a dönen ve bu köye yerleşmeye karar veren 56 Kırım Tatarından oluşuyordu. Kırım Tatarlarının Kırım’a yerleşmesini engellemek için uyguladıkları çeşitli türden “karantinalar”, depolardaki inşaat malzemelerine el koymak gibi engeller dışında yetkililerden herhangi bir yardım gelmedi, zaten böyle bir yardım da beklenemezdi, bu bir hayal olurdu.

Kırım Tatar milli hareketinde 1967’den beri yer alan ve profesyonel bir inşaatçı olan Şevket Asanov, Artel’in başına seçilmişti. İki caddede 4 x 10 m ölçülerinde birbirinin tıpatıp aynısı olan küçük evler iki oda, bir mutfak ve çatı katından oluşacaktı. Bu küçük evlerin geçici kulübeler olarak inşa edilmesine karar verilmişti. Bu artel için her aileden biner ruble toplandı… Ve böylece 5 ay boyunca, artelin her üyesi inşaat malzemeleri ve yiyecek için bu miktarda katkıda bulundu. Ekim 1989’dan Mayıs 1990’a kadar 8 ayda, hepsi tıpatıp olan 56 ev inşa edildi. İnşaata katılanların hiçbiri hangi evin kendisine ait olduğunu bilmiyordu. Artelde sadece birkaç profesyonel inşaatçı vardı ve geri kalanı farklı mesleklerdendi. 56 kişi arasında iki de kadın vardı ve onlar sadece işçilere yemek hazırlamakla görevliydi.

İnşaatın nasıl başladığını Şevket Asanov şöyle anlattı:

“İnsanlar ilhamla, dostane bir şekilde çalıştı. Fazla ekipmana ihtiyacımız yoktu. Bir nevi konveyör şeklinde çalıştılar. Bir ekip temelleri attı. 4 kişilik bir ekip kulübelerin duvarlarını dikti. Bir kulübeye yaklaşık 900 tuğla gidiyordu. Çatılar başka bir ekip tarafından yapılıyordu. Herhangi biri ihmalkar bir tutum sergilediğinde, ekibin etkisi altında hızla kendine bir düzen veriyordu. Bir defasında birisi ‘mali ihlaller’ yapıldığı yönünde söylentiler yaydı. Hemen hesapları kontrol eden bir komisyon oluşturduk, ancak herhangi bir ihlal bulunmadı. Her sabah o güne ait çalışma planı ve masrafların açıklandığı bir planlama toplantısı yapılmasını önerdim.”

1990 yılının Haziran ayına gelindiğinde inşaat tamamlandı. Çekiliş günü geldi. Hangi ev kime ait olacaktı, heyecanla bekleniyordu. Komşu köy olan Otarköy (Frontove) doğumlu, artelin en yaşlı üyesi Yakub Süleymanov, bu önemli etkinliği gerçekleştirmekle görevlendirildi. Bunun için bir loto oyunu satın alındı ve sette 1’den 56’ya kadar sayıların yer aldığı varillere bırakıldı. Bu çekilişle herkesin evi belirlendi

Kırım Tatarlarının eski geleneğine göre, yeni eve taşınınca düzenlenen “Yurt Toyu” merasimi düzenlendi. Boğa kesildi, yemekler yapıldı ve tüm misafirlere ikram edildi.

3 BAYRAM AYNI ANDA KUTLANDI

O günleri, “3 bayramı aynı anda kutluyorduk: Manevi (bir amaç uğrunda birlik olduk), siyasi (Vatanımıza döndük) ve iş (boş toprakta kendi ellerimizle kasaba inşa ettik) bayramı.” diye anlatıyor Şevket Asanov.

İnsanlar sevinçle kendi evlerine taşınmaya başladı. Ama bir toprak parçası boş kaldı ve orada bir kamu binası inşa edilmesine karar verildi. Para ve inşaat malzemeleri kalmıştı. Şevket Asanov, Kırım dışında yaşayan ve Kırım’a dönme imkanına sahip olmayan Kırım Tatar milli hareketi emektarları için bir ev inşa etme önerisinde bulundu. Bu fikri destekleyenler oldu. Tek katlı bir bina inşa edildi.

Şevket Bey’in anlattıklarına göre, Zafer Karatay başkanlığındaki Kırım Tatar diasporasından aktivistler köye geldi. Binaya iki kat daha eklemeyi teklif ettiler ve maddi yardım sözü verdiler. Kısa zamanda ev inşa edildi ve Gülsum Mihaleva, Ahtem Abkerimov ve diğer milli hareket aktivistlerinin de aralarında olduğu ilk 8 kişi eve yerleşti. Bu evde bir daire 100 yaşındaki milli hareket iştirakçisi Mustafa Halilov için tahsis edilmişti ancak o, sağlık durumu nedenleriyle Kırım’a gelemedi. Bu nedenle ev, devlet bilançosuna hiç alınmadı ve şimdi 30 yıl sonra ev, hiç tadilat görmediği için kötü durumda.

UKRAYNA’DA İLK KEZ BİR SOKAĞA PETRO GRIGORENKO’NUN ADI VERİLDİ

Evlerin inşaatının tamamlanmasının ardından sokaklara İsmail Gaspıralı ve Kırım Tatarlarının büyük dostu insan hakları savunucusu Petro Grıgorenko’nun adının verilmesi kararlaştırıldı. Sokak sakinleri yerel makamlara başvurdu. Yetkililer İsmail Gaspıralı ismini kabul ettiler, ancak “Sovyet karşıtı” Petro Grıgorenko ismine kesinlikle karşı çıktılar.

Kırım Tatarlarına başka isimler teklif edildi, ancak onlar bu isimde direttiler. İsimle ilgili dava altı-yedi aydan fazla sürdü. Yetkililer geri adım atmak zorunda kaldı ve ikinci sokaktaki evlere “Petro Grıgorenko Sokağı” tabelaları asıldı. Grıgorenko’nun oğlu Andriy Grıgorenko, babasının adını taşıyan sokağı kendi gözleriyle görmek ve semt sakinlerine teşekkür etmek için Zalanköy’e geldi.

Kırım’ın Zalanköy köyündeki sokağın, Petro Grıgorenko’nun adını taşıyan Ukrayna’nın ilk sokağı olduğu ortaya çıktı. Yıllar geçti… Burada evlerin inşa edildiği ilk yıllarda doğan çocukların kendileri de anne baba oldular. O kulübelerin bulunduğu topraklarda güzel büyük evler inşa edildi O dönemde inşa edilen evlerden sadece 2-3 tanesi aynı şekilde kaldı.

O zaman Kırım Tatarlarına kendi evlerini kendilerinin inşa etmesini teklif eden ve bu girişimi başlatan Şevket Asanov, 70 yaşına girmesine rağmen bugün bile ev inşa etmeye devam ediyor. Şimdi de torunları için…

Şimdi Şevket Asanov hakkında birkaç kelime…

Şevket Asanov’un ailesi, 2. Dünya Savaşı sırasında Alman Naziler tarafından yakılan Ulu Sala (Sinapne) köyünde yaşıyordu. Büyükbabası ve büyükannesi, Naziler tarafından yakılan köylüler listesinde ilk sırada yer alıyor.

Şevket ağa, 2 Nisan 1949’da, babası İzet Asanov’un emek ordusunda gönderildiği Rusya’nın  Tula ili, Bolohovsk ilçesi, Krasnogvardeysk kasabasında doğdu. Annesi Ayşe Asanova, yedi çocuğuyla birlikte Ural’a, Perm bölgesine sürgün edilmişti. 1947’de Ayşe ve İzet Asanov birbirlerini buldu ve aile Tula bölgesine taşındı. 1956 yılında çıkan ve Kırım Tatarları üzerindeki kısıtlamaların kaldırılmasını öngören ilk  karardan sonra Asanovlar Özbekistan’a gitti… Ve 1966’da Kırım’a yakın olmak için Rusya’nın Krasnodar Krayı’nın Krımsk bölgesi Nijnyaya Bakanka kasabasına taşındı. Daha sonra oraya 800’den fazla Kırım Tatar ailesi yerleşti ve milli hareketin güçlü merkezlerinden biri oldu. Burada Şevket ağa aktif şekilde Kırım Tatar milli hareketinin içinde yer aldı. Mitinglere, protesto eylemlerine, Moskova’daki olaylara iştirak etti. Şevket Asanov 1989 yılında da Vatan Kırım’a yerleşti. Uzun yıllar boyunca Bahçesaray Kırım Tatar Bölge Meclisi Başkanlığını yaptı.

Şevket Asanov
Zalanköy
Bunlara da bakın: