Ramazan bayramında düzenlenen Kırgızların milli oyunu: Kız Kuumay

Güncel
Manas
02 Mayıs 2022, 18:42
Manas
02 Mayıs 2022, 18:42

Kırgızistan’da iki yıldır Kovid-19 salgını nedeniyle düzenlenmeyen milli Kız Kuumay oyunları bu yıl da düzenlenmedi. Kırgız Türklerinin Ramazan Bayramı kültürünün önemli bir parçası olarak asırlık Kız Kuumay oyunu, unutulmaya yüz tutmuş durumda.

İki yıllık yasağın (Kovid-19) ardından başkent Bişkek’te Cogorku Keñeş’in (Parlamento) bulunduğu eski meydanda bayram namazı kılındı. Kırgızistan Diyanet Müftülüğü basın servisine göre, 2 Mayıs’ta bayram namazı için yaklaşık 50 bin kişi toplandı. Bayram namazına Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov liderliğindeki yetkililer de katıldı. Bişkek’teki büyük camilerde ve diğer kasaba ve köylerdeki camilerde namaza katıldı. Bayram namazı Cogorku Keñeş’in (Parlamento) bulunduğu eski meydan dışında Bişkek’teki büyük camilerde ve diğer kasaba ve köylerdeki camilerde de bayram namazı kılındı.

Bununla birlikte Kovid-19 tedbirleri çerçevesinde iki yıldır gerçekleştirilmeyen Kız Kuumay oyunları, bu yıl da düzenlenmedi. Kırgız Türklerinin asırlık Ramazan Bayramı kültürünün önemli bir parçası olan Kız Kuumay (Kız Kovalamaca) oyununun, unutulmaya yüz tuttuğu ifade ediliyor.

Возможно, это изображение один или несколько человек, люди стоят, на открытом воздухе и толпа

RAMAZAN BAYRAMINDA GERÇEKLEŞEN UNUTULMAYA YÜZ TUTAN KIRGIZLARIN MİLLİ OYUNU: KIZ KUUMAY (KIZ KOVALAMACA)

Göçebe hayat tarzını benimseyen Kırgızların yaşamında atın, ayrı bir önemi bulunuyor. Kırgız milli oyunlardan biri olan “Kız kuumay” (Kız kovalamaca) at sırtında oynanıyor. Nesilden nesile miras olarak aktarılan bu oyun, Kırgızların en çok rağbet ettiği ve heyecan duyduğu oyunlardan biri olarak her Ramazan bayramında coşkuyla düzenleniyor. “Kız kuumay” oyunu, sadece Kırgızlara mahsus olmayıp, başta Kazaklar ve Özbekler olmak üzere Asya’daki pek çok halkın da vazgeçilmez oyunları arasında yer alıyor.

Tarih Kurdu on Twitter | Kyrgyzstan, Ancient, Art

Kız kuumay oyunun, çok eskiye dayanan bir geçmişi söz konusu. Geleneksel Kazak ve Kırgız düğünlerinde gelin ve damadın sınanması amacıyla oynandığı bilinmektedir. Günümüzde ise unutulmaya yüz tuttuğu ifade edilse de, bazı ulusal ve dini bayramlarda, festivallerde oynanıyor. Bu oyun Kazak ve Kırgız halklarının gelişmiş fantezi düşüncelerinin, ince mizah anlayışlarının bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Bu oyun sayesinde düğün törenleri bir tiyatro sahnesini andırıyor.

КЫЗ КУУМАЙ - Кыргыз маданият борбору

KIZ KUUMAY OYUNUN KURALLARI

“Kız kuumay” oyunun temeli, nişanlanmaya dayanır. Oyun, bir erkek ve bir kız tarafından oynanır. Bir veya iki etaptan oluşur. Kurala göre, oyunda 300 – 500m. uzunluktaki bir yarış alanı belirlenir. Yarış alanının sonunda bir bayrak direği bulunur. Geleneksel giysilerini giyen bir genç kız ve delikanlı başlangıç noktasında yer alırlar. Önce genç kız atını dörtnala sürer. Delikanlı da onun arkasından at sürer. Bayrak direğinin bulunduğu noktaya kadar delikanlı kızı yakalayıp öpmeye çalışır. Öptükten sonra bayrak direğinin etrafından dolaşarak başlangıç noktasına geri dönmeye çalışır. Eğer öpmekte başarısız olursa bu kez kız elindeki kırbaçla bitiş çizgisine kadar onu kovalamaya başlar. Yakaladığı zaman da kırbaçla vurmaya çalışır. Kızdan kırbaç yiyen delikanlı için büyük bir utanç söz konusudur. He Ramazan ve diğer milli bayramlarda gerçekleşen bu tür milli oyun, günümüzde bayramlarda ve özel günlerde ancak oynanıyor. Fakat temel anlamını kaybederek eğlenceli bir görünüşe dönüşmüş durumda.

KIZ VE KELİN KUU (KOVALAMA) OYUNU

“Üç boyutta yapılan kız ve kelin kuu oyunlarının ilki olan (nişan merasimlerinde yapılanı) eski Türkler’de kız kaçırma ve evlenme geleneğinden kaynaklandığı; orijin motifler taşıdığı, ilk olarak M.Ö. 3. ve 2. asırlarda kurulan ilk Kırgız Türkleri’nin “Ki-Ku” adındaki Yenisey bölgesinde kurulan devletinde görüldüğü; etnografya, kültür, dil, tarih ve spor tarihçileri tarafından aktarılır. (…) Nişan merasimlerinde oynanan bu Kız Kuu’un günümüzde ilk Türk kültür havzalarının oluştuğu Güney Sibirya Türk halkları (Altay, Hakas, Tuva, Buryat, Şor, Başkırtlar vb.) tarafından oynandığı görülmektedir. Eski Türk milli kültürünün orijin sujelerinin bu coğrafyada, diğer coğrafyalarda yaşayan Türk halkalarına oranla daha fazla muhafaza edildiği bir gerçektir” (Türkmen, 2008).

Kaynak: TÜRKMEN, Mehmet ve Osman İmamoğlu, Leyla Türkmen (2005). Dünden-Bugüne Türkler’de Kız Ve Kelin Kovuu Oyunu, Gazi Üniversitesi, Kırşehir Eğitim Fakültesi, Cilt: 6, Sayı: 1.