Müstakil Azerbaycan’ın mimarı Ebulfez Elçibey 82 yaşında!

24 Haziran 2020, 20:38

Ozan Barış ERİM & Ömer Cihad KAYA
QHA Ankara

Azerbaycan’ın seçilmiş ilk Cumhurbaşkanı, Türk dünyasının ve Azerbaycan halkının unutulmaz lideri Ebülfez Elçibey, doğumunun 82. yıl dönümünde rahmet ve minnetle anılıyor.

Hayatını Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesi için harcayan Elçibey, Türkiye ile Azerbaycan ilişkilerinde de müstesna bir şahsiyet olarak hayırla yad edilmekte. Elçibey’in mücadelesini, Türk dünyasına olan inancını, siyasi yaşamını ve bıraktığı eserleri; Bağımsız Azerbaycan’ın seçilmiş ilk Meclis Başkanı İsa Gambar, Elçibey’in damadı Aqil Semedbeyli ve Azerbaycan Kültür Derneği Başkanı Cemil Ünal ile konuştuk.

“TÜRK DÜNYASININ EN ÖNEMLİ DEVLET ADAMLARINDAN BİRİ”

Bağımsız Azerbaycan’ın seçilmiş ilk Meclis Başkanı İsa Gambar, doğumunun 82. yıl dönümünde büyük devlet adamı Ebulfez Elçibey hakkında şöyle konuştu:

“Ebulfez Elçibey 20. yüzyılın en büyük devlet adamlarından ve ideologlarından biriydi. Azerbaycan için Ebulfez Elçibey, Mehmet Emin Resulzade’den sonra ikinci büyük devlet adamıdır. Yani 1918 yılında Mehmet Emin Resulzade’nin liderliğinde Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kurulduysa, 1991 yılında de Ebulfez Elçibey liderliğinde cumhuriyet restore edildi, Azerbaycan bağımsızlık, istiklal, demokrasi yoluna döndü. Bu yönde Ebulfez Elçibey bizim anlamımızda musavatçılık ideolojisini devam ettiren büyük bir fikir adamıdır. Aynı zamanda Ebulfez Elçibey, yalnız Azerbaycan’a ait bir politikacı değildir. O Türk dünyasının en önemli devlet adamlarından biridir. Onun hayatı ve faaliyeti, ister Sovyet dönemindeki mücadelesi ister bağımsızlık döneminde Azerbaycan’ın bağımsızlığı uğruna mücadelesi, isterse de bağımsız Azerbaycan’da cumhurbaşkanı olarak faaliyeti, 1992-1993 yıllarında sadece Azerbaycan’da değil bütün Türk dünyasında ciddi etkileri olan, ciddi sonuçları olan bir süreçti.

AZERBAYCAN’IN BÜTÜNLÜĞÜ FİKRİNİ TEKRAR GÜNDEME GETİRDİ

Elçibey, Post Sovyet mekanı içinde önemli bir devlet adamıydı. Herhalde Post Sovyet mekanında Sovyetlerin çökmesinden sonra yer almış yeni cumhuriyetlerin devlet adamları arasında Elçibey en önemli en farklı en istikrarlı ve demokrasiye bağlı insandı. Ebulfez Elçibey aynı zamanda Azerbaycan’ın bütünlüğü idealini yaşatan bir liderdi. Bildiğimiz üzere Azerbaycan ikiye parçalanmış durumda. Azerbaycan’ın kuzey bölümü 19. yüzyılın başlarında Rusya tarafından işgal edilmişti. Azerbaycan’ın güneyi ise İran devletinin terkibinde mevcuttur. Elçibey, Azerbaycan’ın bütünlüğü fikrinin gündeme gelmesinde, Azerbaycan halkının bunu bir ideali olarak yeniden kabullenmesinde en önemli işleri gerçekleştirmiş büyük bir şahsiyet ve liderdir.

AZERBAYCAN’DA DEMOKRATİK YOLLARLA İLK SEÇİLEN CUMHURBAŞKANI

Elçibey, Azerbaycan’ın demokratik yolla seçilen ilk cumhurbaşkanıdır. 1992 yılında demokratik yolla halk tarafından şeffaf bir seçim sonucunda cumhurbaşkanı seçilmişti. Maalesef onun cumhurbaşkanlığı 5 yıl devam etmedi. 1993 yılında Moskova’nın başlattığı bir darbe sonucunda Elçibey’in cumhurbaşkanlığına son verildi. Ama o 1 yıl Azerbaycan’ın çağdaş tarihinde farklı bir yıl gibi tarihe geçti. Her zamanda Azerbaycan tarihinin 1918-1920 yılları arasındaki Mehmet Emin Resulzade dönemi ile kıyaslanan bir dönem gibi tarihte kalacaktır.

“ELÇİBEY’İN HATIRASI KALBİMİZDE YAŞAMAYA DEVAM EDECEK”

Maalesef 2000 yılında Elçibey’i kaybettik, çok genç yaşta hayatını kaybetti. Ama Elçibey, bizim düşüncemizde musavatçılık ideolojisinin lideri olarak, Azerbaycan’ın istiklal, hürriyet ve bütünlük ideallerinin lideri olarak devam ediyor. Halkımız Elçibey’i bu şekilde kabul ediyor. Dünya durduğu sürece, Azerbaycan durduğu sürece Ebulfez Elçibey’in hatırası tarihimizde, halkın şuurunda ve kalbinde yaşamaya devam edecek.”

“ELÇİBEY’İN İDEALİ TÜM TÜRK DÜNYASININ BAĞIMSIZLIĞIYDI”

Azerbaycan Kültür Derneği Başkanı Cemil Ünal da Ebulfez Elçibey’in doğum yıl dönümü hakkında QHA’ya açıklamalarda bulundu. Ünal açıklamasında, şunları kaydetti:

“Ebulfez Elçibey, Türk dünyası için bir bayraktı. Onun bütün ideali tüm Türk dünyasının hür ve bağımsız olmasıydı. Bu yüzden bütün ömrünü Sovyet hakimiyeti altında bulunan halkların, istiklale ve hürriyete kavuşması için mücadele ile geçirdi. Maalesef yabancılar, onun demokrasi anlayışını bir nevi petrole ve zenginliğe kurban ettiler. O tarihlerde Azerbaycan’ın başına uzun zamandan beri ilk defa; milliyetçi, vatanperver ve demokrasi aşığı bir insan cumhurbaşkanı olarak gelmişti. O 1 yıllık süre içerisinde Azerbaycan’da milli bir devlet kurabildi. Kurduğu bu devlet 1918 tarihinde Mehmet Emin Resulzade’nin kurduğu Azerbaycan Halk Cumhuriyetinin öz be öz devamıydı. Çünkü Elçibey’in ortaya koyduğu en büyük unsurlar, 27 Nisan 1920’de indirilen üç renkli bayrağın tekrar göndere çekilmesi ve 28 Mayıs 1918 yılında kurulan, Mehmet Emin Resulzade’nin devlet başkanı olduğu cumhuriyetin tarih sahnesine yeniden çıkmasıydı. Bunu da başardı.

“TEBRİZ, ELÇİBEY’İN YÜREĞİNDE TAŞIDIĞI EN BÜYÜK DAVAYDI”

Onun gittiği yol; musavatçılık, eşitlik, birlik, beraberlik ve azatlık yoluydu. Ama 1 yıl içerisinde maalesef yabancı güçler ve Azerbaycan içerisinde bulunan eski komünist artıkları, Elçibey’in bu hareketini tahrip ettiler. Daha 1 yıl olmasına rağmen onun iktidardan indirilmesine vesile oldular. Onun indirilme sebeplerinden biride 1828 tarihinde Türkmençay Anlaşması ile Azerbaycan’ın Güney ve Kuzey Azerbaycan olarak bölünmesinin yeniden gündeme gelmesiydi. Tebriz, Elçibey’in ruhuydu, kaderiydi ve yüreğinde taşıdığı en büyük davaydı. Elçibey, taşıdığı en büyük makamı ona kurban etmeye hazır bir devlet adamıydı. Bundan dolayı İran ve Ruslar, Elçibey’i devirmek için el birliği ile ne lazımsa yaptılar. Elçibey, bir yıllık devlet kuruculuğu içerisinde büyük hizmetler verdi.

TÜRK DÜNYASINA AŞIK BİR LİDER

Onun gönlünde, bütün Rus hakimiyetinde bulunan halklar vardı. Kırım’da bunlardan bir tanesiydi. İsmail Bey Gaspıralı gibi oda Türk dünyasına aşık bir liderdi. Erken gitti Allah rahmet etsin. Doğduğu günde ona inanan ve onun etrafında olan insanlara da Türk dünyası için hayırlara vesile olmasını Cenabı Allah’tan niyaz ediyorum.

“KIRIM DA BİZİM YÜREĞİMİZİN AYRI BİR YARASIDIR”

Bu vesileyle, QHA aracılığı ile o güzel Kırım’ı kucaklıyorum ve selamlar gönderiyorum. Kırım’da bizim yüreğimizin ayrı bir yarasıdır. İnşallah Kırım’ı da bağımsız ve hür bir Türk devleti olarak tarih sahnesinde görmek en büyük arzumuzdur. Allah, Kırım’ı ve Kırım Türklerini korusun.

ELÇİBEY YÖNETİMİNDEKİ AZERBAYCAN, KÜRESEL AKTÖRLERİ RAHATSIZ ETTİ

Azerbaycan’ın ilk Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey’in damadı Aqil Semedbeyli, Elçibey’in iktidara gelişi, Türk birliğine olan inancı ve milliyetçi bir lider olmasından dolayı küresel aktörlerle mücadelesini anlattı. Semedbeyli’nin Kırım Haber Ajansına özel açıklamaları şu şekilde:

“Azerbaycan’ın bağımsızlık hareketi lideri, eski Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey’in iktidardan devrilmesiyle ilgili ne yazık ki, Türkiye’de oluşmuş yanlış bir algı var. Sanki, Gence’den 50 kişilik bir silahlı grubun gelip Elçibey’i devirdiğine dair yanlış bir kamuoyu oluşturuldu. Halbuki, durum çok farklı. Elçibey’in iktidara gelişinden sadece 6 ay sonra Rusya’nın Bakü Büyükelçisinin, Moskova’ya yazdığı bir rapor var. O raporda şunlar yer alıyor; ‘eğer Elçibey 3 sene iktidarda kalırsa Türkiye ordusu gibi güçlü bir ordu kuracak, çok güçlü bir ekonomiye sahip olacak, tam bağımsız olacak ve çevresindeki ülkelere de örnek teşkil edecek böylelikle Rusya tüm Kafkasları kaybedecek.’

Semedbeyli, Rusya ile beraber Birleşik Krallık ve İran devletinin Azerbaycan’a yönelik emellerinin, Elçibey’in iktidardan düşmesiyle doğrudan ilgili olduğunu vurguladı. Semedbeyli, Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığının, Elçibey’in iktidara gelmesinin hemen ardından bölgedeki petrol şirketi British Petrolium’a gönderdiği talimatta, “Azerbaycan’da iktidar değişikliği için ne gerekiyorsa yapılsın” dediğini aktardı. Bu talimatın en önemli gerekçesinin, Elçibey yönetimindeki Azerbaycan’ın, ülke petrolünü sömüren yabancı güçlere karşı verdiği mücadelesi olduğunun altını çizdi.

“EĞER ELÇİBEY DEVRİLMESEYDİ BUGÜN AZERBAYCAN TOPRAKLARI TAMAMEN İŞGALDEN KURTARILMIŞTI”

Aqil Semedbeyli, Elçibey’in Türk dünyasının birliğine olan inancı ve bağımsız Azerbaycan’ın başında olmasından küresel aktörlerin duyduğu rahatsızlığı şu sözlerle ifade etti:

“Aynı zamanda, Elçibey’in Türk dünyasının bir araya gelmesi, Türkiye’ye olan sevgisi, Türk devletlerini bir araya getirerek bir Türk birliği kurma niyetleri ve çalışmaları, tabii ki tüm düşmanlarımızı rahatsız etti. Yanı başımızdaki İran Elçibey’in başta olmasını kesinlikle istemiyordu çünkü Elçibey, milliyetçi bir liderdi. İçerisinde 50 milyon Türk’ün yaşadığı İran, Azerbaycan’ın bağımsızlığını kesinlikle istemiyordu çünkü olası bağımsızlık hareketlerinden korkuyordu.

Amerika Birleşik Devletleri de, Elçibey’in Dağlık Karabağ’da Ermenilere karşı yürüttüğü başarılı operasyonlardan ciddi rahatsızlık duyuyordu. 3 ocak 1993’de Moskova’da Rusya ve ABD başkanları ortak bildiri yayımladı ve Karabağ’da savaşın durdurulmasını istedi. Çünkü Azerbaycan, Karabağ’da çok başarılı operasyonlar yürütüyordu. İşte bu devletler ve içerideki muhalefet birleşerek Elçibey’i devirdi. Eğer Elçibey devrilmemiş olsaydı bugün Azerbaycan toprakları tamamen işgalden kurtarılmıştı ve Azerbaycan ekonomik olarak dünyanın en güçlü devletlerinden birisiydi.”

ATATÜRK’ÜN ASKERİ EBULFEZ ELÇİBEY

Asıl adı “Ebulfez Kadir Güloğlu Aliyev” olan Ebulfez Elçibey, Nahçıvan’ın Keleki kasabasında 1938 senesinde dünyaya geldi. 1970’li yıllarda, eski SSCB topraklarına dahil olan Azerbaycan’ın bağımsızlığı için mücadele etmeye başlayan Elçibey, 1976 senesinde Sovyetler Birliği’ne karşı propaganda yaptığı gerekçesiyle tutuklandıysa da 1978 senesinde şartlı olarak serbest bırakıldı. Aktif siyasi hayatına 1989 senesinde, Azerbaycan Halk Cephesi Partisi’nin (AHCP) başına geçerek başlayan Elçibey, 1988-1989 seneleri arasında Azerbaycan halkına bağımsızlık mücadelesi yolunda öncülük etti ve halkından büyük destek gördü.

1992’DE MÜSTAKİL AZERBAYCAN’IN CUMHURBAŞKANI OLDU

Ebulfez Elçibey, 7 Haziran 1992 tarihinde Ayaz Muttalibov’un kısa süren cumhurbaşkanlığının ardından, bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ikinci cumhurbaşkanı oldu. Yaşamı boyunca, Türk dünyasının birleşmesi ve kardeşliği için mücadele eden Elçibey, bu yönde “Bütün Azerbaycan Yolunda” isimli bir kitap da çıkarttı. Elçibey, ömrü boyunca Türkiye ve Azerbaycan halklarının ve Türk coğrafyasının birliği yolunda mücadele eden abide bir şahsiyetti. Azerbaycan’da görevde olduğu sürece boyunca Rus ordusunun Azerbaycan’dan çıkartılması, milli para birimi, Kiril alfabesinden Latin alfabesine geçilmesi gibi yeniliklere imza atmıştı. Türk dünyasının unutulmaz liderlerinden Elçibey, 22 Ağustos 2000’de tedavi gördüğü Ankara Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) Hastanesi’nde hayatını kaybetmişti. Azerbaycan bağımsızlığının mimarı ve eski Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey’in eşi Halime Hatun Aliyeva da, 14 Haziran 2019 günü Türkiye’de yaşamını yitirmişti.

Azerbaycan
Ebulfez Elçibey
Bunlara da bakın: