Kırım Tatar koleksiyoncu Nizami İbraimov: Parça parça Kırım'ı topluyorum

Kırım
E. K.
02 Kasım 2021, 17:05
E. K.
02 Kasım 2021, 17:05

Esma Kasar
QHA Ankara

Ünlü Kırım Tatar koleksiyoncu Nizami İbraimov, 1965 yılında Gürcistan’ın Sohum kentinde dünyaya geldi. İbraimov’un ailesi, 1944 yılında halkının bir kısmı ile sürgün edildiği Ural’dan, o dönemde Kırım Tatarlarının girişine izin verilmeyen Vatan Kırım’a daha yakın olabilmek için 1964 yılında önce Gürcistan’ın Sohum kentine ardından da Rusya’nın Taman şehrine taşınıyor. Okulu bitirdikten sonra üniversitede tarih okumak isteyen Nizami İbraimov, Kıyiv, Moskova ve Krasnodar’daki üniversitelerin tarih bölümlerine başvuruyor ancak o zaman bu bölüm Kırım Tatarları için yasak olduğu için alınmıyor. 

KIRIM VE TÜRK DÜNYASINDAN BİNLERCE ESKİ EŞYA, FOTOĞRAF VE MATERYAL TOPLAYAN NİZAMİ İBRAİMOV

Daha sonraki yıllarda Moskova’ya yerleşen ve askerlik hizmetinden sonra çalışmaya başlayan İbraimov, 2003 yılında vatan Kırım’a gidiyor ve eski bir Kırım Tatar evini satın alıyor. Günümüzde koleksiyonunda Kırım ve Kırım Tatarlarının tarihinin yanı sıra diğer Türk halklarının  tarihi ve kültürü ile ilgili 100 binden fazla eşya, yazılı materyaller, belgeler, fotoğraflar, resimler bulunan Nizami İbraimov, Kırım Haber Ajansına (QHA) verdiği demeçte koleksiyonculuğa merakının nasıl başladığını, geleceğe dair planlarını ve hayallerini anlattı.

“KOLEKSİYONCU DEĞİLİM, PARÇA PARÇA VATANIMI TOPLUYORUM”

Koleksiyonculuğa merakının çocukluktan geldiğini anlatan İbraimov, koleksiyonundaki ilk eşyaların 4-5 yaşındayken evindeki eski kıyafetlerden kesip topladığı düğmeler olduğunu söyledi. Bu şekilde başlayan koleksiyon merakı İbraimov’un hayatının uğraşı haline geldi. Kendisini tam manasıyla koleksiyoncu olarak görmediğini kaydeden İbraimov şu ifadeleri kullandı:

“Bir çok kişi beni koleksiyoncu olarak görüyor. Ben koleksiyoncu değilim. Koleksiyoncular belirli eşyaları, belli bir koleksiyon sırası toplarlar. Ben eşya toplamıyorum, ben Vatanımı, Kırım’ımı topluyorum. Benim için topladığım eşyanın ne olduğu önemli değil, bu kartpostal da olabilir başka bir şey de. Ben Kırım’la ilgili her şeyi toplamaya çalışıyorum, vatanımla ilgili her şey ilgimi çekiyor”

“VATANIMIZ KIRIM YARIMADASI’NDAN DAHA BÜYÜK”

Kırım Tatarlarının Vatanının aslında Kırım Yarımadasından daha büyük olduğunu söyleyen İbraimov, “Elbette Kırım’da yaşamamız gerekiyor. Ama Vatanımız Kırım’dan daha büyük. Şöyle anlatayım… Örneğin bugün Kırım’a giremeyen bir insan sınırdan Vatan Kırım’a bakmak için Geniçesk’e (Cenişke, Ukrayna’nın Herson bölgesinde Kırım Tatarlarının yoğun olarak yaşadıkları kasaba) geliyor. Ama o zaten vatanında olduğunu anlamıyor. Geniçesk Kırım Hanlığı toprağı olmuş. Ben Taman’da yaşarken aslında vatanımda yaşadığımı anlamıyordum, Kırım Hanlığı toprağı olduğunu bilmiyordum.

Vatanımız Kırım’dan büyük. Tabii ki en iyisi Kırım’da yaşamak, ama mesela Taman’da da yaşarken vatanında yaşadığını farkında olmak, vatanının köklerini aramak, atalarının, tarihinin izlerini aramak gerekiyor. Nerede olursak olalım tarihimizi araştırmalı ve toplamalıyız.” ifadelerini kullandı.

Kırım Tatar tarihinin araştırılması, öğrenilmesi konusuna daha çok önem verilmesi gerektiğini kaydeden Nizami İbraimov şöyle konuştu:

“Kırım’da 90’lı yıllarda olayların şahitlerini kaybettik. Kimse onları kayda almadı. Kırım’da yaşayan Kırım Tatarlarımız neredeydi? Hayatta olan anne babalarımızın, nine dedelerimizin, bilim insanlarımızın, baskılara uğrayan insanlarımızın anlattıkları neden kaydedilmedi? Ben 16 yıl devamında, yılda 20-30 gün devamında Kırım’ın farklı yerlerini gezip kayıt yaptım, 1,5 binden fazla insanlarla yaptığım kayıtlar var. Bugün bu çalışmaları tek başıma yürütecek imkanlara sahip değilim. Uzun yıllardır Türkiye’de sergi yapmak için uğraşıyorum, Ukrayna’da Parlamentoda sergi yapmak istedim. Bana imkan vermeleri için neredeyse yalvardım… Ama yapılmadı. Bunun da gizli servislerin çalışmasının sonucu olduğunu düşünüyorum. Küçük bir halka karşı gizli sevisler çalışıyor. Dostlarımız çok ama düşmanlarımız da çok.”

“DÜNYADA KIRIM’LA İLGİLİ NE VARSA BULMAYA ÇALIŞIYORUM”

Kırım’la ilgili eşyaları 5.-6. sınıflarda okuduğunda toplamaya başladığını anlatan İbraimov, koleksiyonundaki parçaların bir kısmını satın aldığını, takas ettiğini, bazılarının da kendisine hediye edildiğini kaydederek şöyle konuştu:

“Kırım Tatarlarının bana bir şeyler hediye etmesini sevmiyorum. Çünkü bu eşyalar genellikle o insanların ailelerine ait değerli parçalar, aile yadigarı oluyor. Mesela sürgün sırasında o insanlarla birlikte giden ve onlarla da Kırım’a dönen eşyalar oluyor… Tüm dünyada Kırım’la ilgili ne varsa bulmaya ve toplamaya çalışıyorum. Örneğin dün Kazan’dan telefon ettiler ve çok nadir bir kitap bulduklarını söylediler. İsmail Bey Gaspıralı’nın ‘Dârü-r Rahat Müslümanları’ romanı.”

Tercüman Gazetesi’nin  10. yıl dönümü kutlamaları Terciman matbaasının avlusunda (1893)

Birçok koleksiyoncudan farklı olarak koleksiyonundaki parçaları sosyal medya hesapları üzerinden açık şekilde paylaşan Nizami İbraimov, isteyen herkesin onlardan faydalanması gerektiğini,  fotoğraf, belge ve eşyaların kapalı kapılar ardında durmasının anlamsız olduğunu vurguladı:

Günümüzde Rusya ve diğer devletlerde birçok arşiv  kapalı, gizli… Bizim paralarımızla çalışan arşivler. Ve elindekileri gizleyen herhangi bir koleksiyoncuların, benim nineme baskı uygulayan ve bu bilgileri arşivlerde gizli tutan canavardan ne farkı var. Ben bu devlet gibi olmak istemiyorum. Her halk tarihini göstermeli. Tabii ki bazen benim koleksiyonumdaki parçaları kendi eşyası gibi göstermeleri beni üzüyor. Bazen de fotoğraflarımı kullanıp fotoğraflarla ilgili yanlış bilgi verebiliyorlar.

“KIRIM’DAKİ OSMANLI ESERLERİ VİRANE HALDE…”

Kırım Tatarlarının kendi tarihine, diline, kültürüne sahip çıkması, öğrenmesi ve bilmesi gerektiğini kaydeden İbraimov, “Nerede olursak olalım köklerimizi araştırmalıyız. Kırım Hanlığı Kırım Yarımadası’yla sınırlı değildi. Burada Türkiye’ye de seslenmek istiyorum… Mesela Arabat Kalesi’ni, Yenikale’yi ziyaret ettim. (Kırım’daki Osmanlı eserleri) Virane haldeler, çöplüğe dönüşmüşler. Tamam şu an Kırım Rus kontrolünde diyelim, erişim zor diyelim ama Ukrayna’nın güneyi Türk toprakları. Neden kazılar yapılmıyor, neden incelenmiyor? Örneğin Yunanistan, tüm Karadeniz bölgesinde kazılar yapıyor, araştırıyor. Yunanlılarla ilgili şeyler bulmaya çalışıyorlar, bunlar Yunanistan tarafından finanse ediliyor. Ama Türkiye yok! Türkiye nerede? Kim araştıracak?” ifadelerini kullandı.

“1917’DE HANSARAY’DA DALGALANAN BAYRAĞI BULMAK İSTERDİM…”

Koleksiyonuyla ilgili hayalini de anlatan İbraimov, “1917 yılında Hansaray’da dalgalanan Kırım Tatar bayrağını bulmak isterdim.” dedi.

Aralık 1917/Bahçesaray’da açılışını yapan Kırım Tatar Milli Kurultayı

Nizami İbraimov’un eşsiz arşivinde yer alan Kırım’a dair fotoğraflardan bazıları:

Nizami İbraimov’un eşsiz arşivinde yer alan Türk dünyasına dair fotoğraflardan bazıları: