Kırım Tatar liderlerden kritik sorular: Esir değişiminde Kırım Tatar siyasi tutsakların durumu ne olacak?

16 Ocak 2020, 18:24

Ukrayna ile Rusya’nın esir değişimi konusu, kapalı kapılar ardında hakkında çok az şey bilinerek yürütülüyor. Esir değişimi çerçevesinde Kırım Tatar siyasi tutsakların da içinde bulunduğu Ukraynalı siyasi tutsakların durumu ise tam bir merak konusu.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Ofisi bu konuda Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) ve konu ile ilgilenen diğer taraflarla kısa zaman öncesine kadar iletişime geçmiyordu. Söz konusu değişimin, şu ana kadar ki esir değişimleri arasında içinde Kırımlı siyasi tutsakların da yer alacağı en büyük esir değişimi olacak.

“KIRIM,AYRI BİR KONU”

Geçen yıl aralık ayının başında Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodımır Zelenskiy, Normandiya Zirvesi sırasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile işgal edilen Kırım ve Rusya’da alıkonulan Ukrayna vatandaşlarının serbest bırakılması konusunu görüştüğünü vurgulamıştı. Cumhurbaşkanı Zelenskiy, bu durumla ilgili açıklamalarında, Kırımlı siyasi tutsakların Donbas’taki esirlerin değişiminden sonra görüşülecek “ayrı bir konu” olduğunu ifade etmişti.

Sonrasında Kırım Tatar Milli Meclisi Başkanı Refat Çubarov, Facebook üzerinden yaptığı açıklamada, Ukrayna Cumhurbaşkanı Ofisinin, Kırımlı siyasi tutsakların serbest bırakılması konusunda KTMM veya Kırımlı siyasi tutsakların aileleriyle hiçbir görüşme gerçekleştirmediğini bildirmişti.

SON DEĞİŞİMDE KIRIM TATAR SİYASİ TUTSAKLARDAN KİMSE SERBEST KALMADI

Bilindiği gibi, 29 Aralık 2019 tarihinde düzenlenen büyük esir değişimi sırasında Kırımlı siyasi tutsaklardan hiç kimse serbest bırakılmamıştı. Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Temsilciliği, Kırımlı siyasi tutsakların sonraki esir değişimine dahil edileceğini açıklamıştı. Bu olaydan birkaç gün sonra ise, Ukrayna Cumhurbaşkanının Sözcüsü Yuliya Mendel yaptığı basın açıklamasında, Ukrayna ile Rusya arasında yapılacak esir değişimine yönelik müzakerelerin Ocak 2020’de başlayacağını duyurmuştu.Açıklamada, Kırımlı siyasi tutsakların isimlerinin de bu listede yer alacağı öğrenildi.

9 Ocak 2020 tarihinde KTMM ile Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Temsilciliği yetkilileri ile bir araya gelerek yapılacak olan esir değişimi süreci görüştü. KTMM, görüşme sırasında Ukrayna Cumhurbaşkanı Kırım Daimi Temsilcisi Anton Korineviç’e konuya ilişkin tutumlarını belirterek, verilen bilgilerin, Cumhurbaşkanına şahsi olarak iletilmesini istedi.

Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Temsilcisi Yardımcısı Tamila Taşeva, şu an sıradaki değişim süreci için Rusya’ya sunulacak siyasi tutsaklar listesi üzerinde çalışıldığını belirtti. Taşeva’nın meslektaşı Darya Sviridova ise ocak ayının ortasına kadar hak savunucularının oluşturduğu listelerin, Ukrayna Cumhurbaşkanının Kırım Temsilciliğine aktarılması gerektiği ve en yakın zamanda ilgili listelerin, siyasi tutsakların avukatları ve akrabalarıyla paylaşılacağını ifade etti.

RUS HAPİSHANELERİNDE BULUNAN 80 KIRIMLI SİYASİ TUTSAĞIN 65’İ KIRIM TATARI

Kırım’ın yerli halkını temsil eden organ olarak KTMM, sadece esir değişimi sürecinin hazırlık aşamasında değil nihai kararın alınması sürecine de dahil olması gerektiğini kaydediyor. Bilindiği üzere, şu anda Rus esaretinde olan 80 Kırımlı siyasi tutsağın 65’i Kırım Tatarı. Ayrıca KTMM’ye göre, Kırımlıların değişimi süreci sırasında Donbas’taki esirlerin değişimi sırasında karşıya çıkan sorunlar gündeme gelebilir.

SUÇLULARIN SUÇSUZLARLA DEĞİŞTİRİLMESİ DOĞRU MUDUR?

Gerçekleşen son iki esir değişimi sürecinde, Donbas’ta düşürülen Malezya Havayollarına ait MH17 uçağının soruşturmasındaki en kilit kişinin, Ukrayna’daki 2014 Euromeydan olaylarında göstericilere müdahale eden Berkut özel timi görevlilerinin ve ayrıca Harkiv ile Odesa’da terör eylemleri düzenlenen teröristlerin, Rusya’ya iade edilmesi büyük tepkilere yol açmıştı. Ukraynalı denizcilerin, değişim şartları da insanları şaşırtmıştı. Denizcilerin, Uluslararası Deniz Mahkemesi kararı çerçevesinde koşulsuz şartsız serbest bırakılması gerekirken; Rus mahkemesi, denizcilerin tutuksuz yargılanacağı yönünde karar almıştı.

“KIRIM’IN YERLİ HALKININ TEMSİLCİLERİ DEĞİŞİM SÜRECİNE MÜDAHİL OLMALI”

Kırım Tatarlarının Milli lideri Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, siyasi güdümlü davalar çerçevesinde alıkonulan Kırım Tatarlarının değişim şartlarının büyük önem taşıdığını belirtiyor.

Kırımoğlu, “İnsanlarımız suçlular karşılığında serbest bırakılmak istemiyor. Örneğin Ahtem Çiygöz ile İlmi Ümerov daha önce birkaç kere suçlu ve teröristler karşılığında serbest bırakılacaklarını bilselerdi değişimi kabul etmeyeceklerini söylemişti. Kırım’ın yerli halkının temsilcilerinin değişim sürecine katılmaları ve yönetime bu konudaki görüşlerini ulaştırmaları çok önemli.” dedi.

Kırım Haber Ajansına (QHA) konuşan KTMM Başkanı Refat Çubarov, şimdilik KTMM’nin listelerin hazırlanması ve incelenmesi sürecine dahil edildiğini belirtirken; Meclisin Kırım’da yaşayan insanların fikirleri konusunda daha çok bilgiye sahip olduğu için nihai kararların alınma sürecine de dahil edilmesi gerektiğini savundu.

“SİYASİ TUTSAKLAR DİZ ÇÖKMEDİLER VE ONURLARINI KORUDULAR”

Refat Çubarov, “Kararlar alındığında hem Rus hapislerinde bulunan insanlar için hem de ulusların çıkarları çerçevesinde kabul edilemez davranışlara müsaade edilebilir. Ve burada asıl önemli olan bu kararların, insanlar tarafından net olarak anlaşılmasıdır.” dedi.

Düzmece davalar çerçevesinde mahkum edilen Ukrayna vatandaşlarının gerçek suçlularla takas edilmesi konusunu yorumlayan KTMM Başkanı, Rus hapishanelerinde bulunan herkesin özgürlüğe kavuşmayı hayal ettiğini fakat onların herhangi bir bedel karşılığında serbest bırakılmayı kabul etmeyeceğini belirtti. Çubarov’a göre, siyasi tutsakların böyle bir düşüncesi olsaydı davaları incelemeye başlar başlamaz teslim olurlardı ve bazıları şimdiden özgürlüğüne kavuşurdu. Fakat Kırım Tatar siyasi tutsaklar, düzmece davalar çerçevesinde kendilerine yöneltilen suçları kabul etmiyor ve yasa dışı olarak tutuklandıklarını belirtiyor. Dolayısıyla, Rus mahkemesi onları 15, 17, 20 yıl gibi büyük hapis cezalarına çarptırıyor.

Çubarov, “Eğer Kırım Tatar siyasi tutsakları özgürlüklerine kavuşturabilirsek, bence buna çok sevinecekler çünkü diz çökmediler ve onurlarını korudular, devletleri de onlara yardım etti. Ve hangi bedelle serbest bırakıldıkları konusundaki muhakemeler, müzakereleri yapan biz siyasetçiler, devlet adamlarının sorunu olsun. Burada önemli olan; hiç kimsenin devlet çıkarlarına veya başka insanların hayatına zarar vererek iade edilmemesidir. Ancak herhangi bir fırsatta devlet çıkarları ve insanların onurunu koruyarak bu insanları hapisten çıkarmalıyız.” diye konuştu.

“KIRIM’A GİRİŞ YAPMAMIN YASAKLANACAĞINI BİLSEYDİM BU DEĞİŞİMİ KABUL ETMEZDİM”

Eski Kremlin esirleri de değişimin bedelinin onlar için önemli bir konu olduğunu belirtiyor. QHA’ya konuşan 2017 yılında Türkiye aracılığıyla Rus ajanları karşılığında serbest bırakılan KTMM Başkan Yardımcısı İlmi Ümerov değişim süreciyle ilgili konunun ayrıntılarını bilmediğini ifade etti.

Ümerov, değişimin yapılmadan önce “değişimin bedeli ne?” ve “serbest bırakıldıktan sonra Kırım’a gidebilecek mi?” sorularına cevap almak istediğini vurgularken, “Bir kaç kez farklı röportajlarda fikrimi dile getirmiştim; eğer suikastçilerle değiştirileceğimizi ve Kırım’a giriş yapmamın yasaklanacağını bilseydim böyle değişimi kabul etmezdim.” dedi.

“KIRIM’A DÖNEBİLME ŞARTI KIRIMLILARIN SERBEST BIRAKILMASININ EN ÖNEMLİ ŞARTI OLMALI”

İlmi Ümerov, Rusya ile Kırımlı esirler listesinin görüşüldüğü sırada Ukrayna’nın, serbest bırakılan Kırımlılar için, vatanları Kırım’a dönebilme haklarının ve bir daha takibata uğramayacaklarının garanti edilmesini talep etmesi gerekiyor. Böyle bir talebin hem siyasi tutsakların, hem de Ukrayna’nın çıkarlarını korumaya yardım edeceğini ifade eden Ümerov, “Kırım’a dönebilme konusu çok önemli. Biz sadece iki kişiydik; ben ve Ahtem Çiygöz. Şu an ise bir mucize gerçekleşir diyelim ve 80’e yakın Kırım Tatar serbest bırakılırsa eğer bu insanlar, Kırım dışında bırakılırsa onların aileleri de yarımadanın dışında çıkmak zorunda kalacak. Her birinin ailesi 8-10 kişilikse bu demek ki toplam yaklaşık 700-800 kişi Kırım’ı terk etmek ve Ukrayna ana karasına taşınmak zorunda kalacak. Bu yüzden sonraki değişimler sırasında bu ayrıntılar göz önünde bulundurulmalıdır.” dedi.

KIRIMLI SİYASİ TUTSAKLARIN ŞU ANKİ DURUMU

Şu an Kırımlı siyasi tutsaklar üç gruba ayrılmış durumda. Soruşturmaların devam ettiği kişiler, mahkeme davalarının incelendiği kişiler ve mahkum edilen kişiler olarak 3’e ayrılıyor.

Eski siyasi tutsak, Kırım Tatar aktivist Edem Bekirov’un serbest bırakılma vakasını hatırlatan Ümerov, “Edem Bekirov tam olarak bu duruma bir örnek. O, Akmescit tutukevinden Moskova’ya götürüldü ve orada değişim için bekletildi. Yaklaşık iki hafta Moskova’da tutuldu. Hakkında incelenen dava kapanmadan Ukrayna’ya iade edildi. Bekirov, hala şu anki statüsünü bilmiyor. Tabii ki davası hala kapanmadığı için Kırım’a artık giriş yapamayacağı anlaşılıyor. İşgalci yönetim onu kaçak gibi tekrar alıkoyabilir.” diye kaydetti.

KTMM Başkan Yardımcısı Ümerov, siyasi tutsakların statüsü ile ilgili tüm hukuki sorunların değişimden önce Rus tarafıyla çözülmesi ve üzerinde anlaşılması gerektiği vurguladı

KIRIMLI SİYASİ TUTSAKLAR KİMLERLE DEĞİŞTİRİLECEK?

Ukrayna’nın Donbas bölgesindeki çatışmayı çözmek amacıyla oluşturulan Üçlü Temas Grubu eski Ukrayna Temsilcisi Yevgen Marçuk basına verdiği röportajda, Kırım ve Rusya’da hala 200’den fazla Ukrayna vatandaşının alıkonulduğuna dikkat çekerek son değişim sırasında Ukrayna’nın kendi “değişim fonunu” neredeyse tamamen harcadığını ifade etmişti.

Bir noktada, Kırımlı siyasi tutsaklar karşılığında, Rusya’ya iade edilecek kimsenin kalmaması sorununun, ortaya çıkıp çıkmayacağı konusunda tahmin yürütmek şu an için çok erken. Normandiya Zirvesi sırasında “herkes herkese karşı” konusunda anlaşmaya varıldığına dikkat çeken İlmi Ümerov, “Bizim insanımız listede varsa, onlarda ise artık kimse yoksa o zaman bazı kişiler sıfıra karşı değiştirilecek.” dedi.

İLMİ ÜMEROV: ESİR DEĞİŞİMİ KONUSUNDA RUSYA’YA TAVİZ VERİLMEMELİ

Bununla birlikte siyasi tutsaklarının ekonomik veya siyasi yaptırımlarının hafifletilmesi karşılığında iade edilmesi şartının kabul edilemez olduğunu ifade eden Ümerov, “Böyle bir seçenek olmamalı. Böyle bir şey olursa Rusya önüne gelen herkesi bir şeyle suçlayarak alıkoyar daha sonra onları serbest bırakma karşılığında bir taviz ister. Yani önce suçsuz insanı alıkoyar ve daha sonra bu insanı serbest bırakılması karşılığında bizden geri adım atmamızı ister. Bu doğru değil. Ukrayna, esir ve siyasi tutsakların en önemli şey olduğu söyleminden vazgeçmeli. En önemli olan şey; saldırgan ülke Rusya, Ukrayna’nın toprağını işgal ederek bir suç işledi. Donbas ve Kırım’ın geri alınması en öncelikli şey olmalı. İşgal devam ederken Rusların kendilerine yeni ‘değişim fonu’ oluşturmaya devam edecektir. Bir kelime, bir paylaşım, bir sözde yasaklı etkinliğe katıldığı için insanlar alıkonulmaya devam edecektir.” dedi.

“NEDEN KIRIM GERİ VERİLMEZSE HİÇBİR ANLAŞMA YAPMAYACAĞIZ DİYEMİYORUZ?”

Öte yandan KTMM Başkanı Refat Çubarov ise değişim konusundaki ilerlemenin ilk önce Rusya’nın tutumuna bağlı olduğunu belirtirken, “Putin kendisi için bir çıkar görmedikçe hiç kimseyi serbest bırakmayacaktır. Bu yüzden her zaman sadece onların istediğini yapmamalıyız. İnsanlarımızı kurtarmak için mümkün olduğunca etkili ve hayat kurtarıcı bir pozisyon almalıyız. Ve ‘herkesi herkese karşı’ değiştirmek istediğimizi söylüyorsak bu tutumdan sapmamalıyız. Putin’in yaptığına bakın; Berkut iade edilene kadar kimseyi iade etmeyeceğini söylemişti. Biz de ona ‘Lütfen alınız’ dedik ve istediğini verdik. Neden biz: ‘Kırım geri verilmezse hiçbir anlaşma yapmayacağız!’ diyemiyoruz?” ifadeleri kullandı.

Görüldüğü üzere, şimdilik Kırım Tatar siyasi tutsakların değişim süreci konusu daha çok sorunun sorulmasına neden oluyor. Bu sürecin çok zor ve belirsiz geçeceğine işaret ediyor. Kırım meselesinin, Rusya için Donbas meselesinden bir bakıma daha “kutsal” bir anlam taşıdığı için bu sözde kutsallık müzakere sürecine her zaman bir gölge düşürecek ve Ukraynalı müzakerecilerin sabrını test edecek.



esir değişimi
Kırım Tatar siyasi tutsaklar
Kırım'ın işgali
Rusya
Ukrayna
Bunlara da bakın: