Kazan Tatarlarının filozof şairi Derdmend Ankara'da anıldı

03 Mayıs 2019, 10:25

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesinde Kazan Tatar Edebiyatının filozof şairi Derdmend’in hayatı, fikirleri ve eserleri konuşuldu.


Üniversitesi Türkoloji Topluluğunun organize ettiği programa araştırmacı yazar Roza Kurban ve Ankara Üniversitesi doktora öğrencisi İlyas Miftahov’un konuk oldu. Program saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunması ile başladı.

Program kapsamında öncelikle Kazan Tatarı araştırmacı yazar Roza Kurban, şair Derdmend’in hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verdi.

Roza Kurban, Türkiye’de Kazan Tatarı deyince ilk akla gelen ismin Abdullah Tukay olduğunu Derdmend’in ise çok fazla tanınmadığını dile getirdi. O bakımdan bu toplantının önemli olduğunu belirten Kurban, ilim ve sanat adamı olarak gerçek adı Muhammed Zakir Remiyev olan Derdmend’in Kazan Tatarları için önemli bir şahsiyet olduğunu ifade etti.

Kurban, “Remiyev’in takma isim olarak “Derdmend” kelimesini kullanmasının nedeni Tatar halkının geleceği için olan kaygı ve hüznünden kaynaklanmaktadır.” diyerek Kazan Tatar şairinin bu adı kullanması nedenini açıkladı.

Kurban, Derdmend’in Çarlık Rusyasının önemli ailelerinden birine mensup olduğunu ve altın madenlerine sahip olduğunu ifade etti. Kazan Tatar aydını Derdmen’in esasında çok zengin olmasına rağmen kendisini Kazan Tatarlarına hizmet için adadığını ve bu uğurda çeşitli ilmi ve edebi eserler verdiğini vurguladı.

HAYATI VE ESERLERİYLE KAZAN TATAR ŞAİRİ DERDMEND

Muhammed Zakir Remiyev’in kardeşi Muhamed Şakir Remiyev ile beraber iyi bir eğitim aldığını ifade eden Kurban, ailenin ilim ve kültere verdiği önemi ifade etti.

1880’de İstanbul’a gelen Derdmend’in, Türk dili ve edebiyatı ile yakından ilgilendiğini ve dönemin en önemli aydınları ile görüştüğünü vurguladı.

Memlekete dönüşünde Orenburg şehrine taşınan Derdmend, burada Vakit gazetesi ve Şura dergisinin açılışını gerçekleştirdiğini belirtti.

Kurban, “İnsani yönü yüksek olan Remiyev, zengin olmasına rağmen sözünde dürüst, milleti için endişelenen birisiydi. Sovyetlerin tüm malvarlığını müsadere ederek elinden almasına rağmen o mileti için çalışmaktan geri durmadı.” değerlendirmesinde bulundu.

SOVYET HÜKUMETİ, REMİYEV’LERİN TÜM MAL VARLIĞINA EL KOYMUŞTU

Ekim devrimi sonrası Sovyetlerin, Remiyev’in tüm malını, ailesine ait altın madenlerini, kendi kurduğu matbaayı, evlerini ve ailesine ait değerli pek çok şeyi kaybettiğini ifade eden Kurban, Remiyev’in bunların hiç birine üzülmediğini ancak çok değerli eserlerin bulunduğu kişisel kütüphanesinin Sovyetlerce yakılıp yıkıldığını vurguladı.

Son yıllarını yoksullukla geçirmesine rağmen miletinin derdiyle çalışmaktan geri durmayan Kazan Tatar aydını Muhammed Zakir Remiyev, 9 Ekim 1921’de vefat etti.

DERDMEND’İN KABRİ, SOVYETLERCE YOK EDİLDİ

Sovyet hükûmetinin eserlerini yasakladığı yıllarca ismini unutturmaya çalıştığı Remiyev’in kabrinin bulunduğu mezarlığın 1930’lu yıllarda araba fabrikası yapıldığını aktaran Roza Kurban, “Tatar edebiyatının önemli şahsiyetlerinden Derdmend’in bugün mezarı bile yok” dedi.

Araştırmacı yazar Roza Kurban, Derdmend’in Tatar ve Türk edebiyatıyla derinden ilgilendiği, Türkiye’nin şairin hayatında önemli bir dönüm noktası olduğunu ve Türkçeye değerli eserler bıraktığını belirten konuşmasında Kazan Tatar edebiyatının bu değerli şahsiyetinin şiirlerini okuyarak hatırasını yad etti.

TERCÜMAN GAZETESİNİN KURULUŞUNDA REMİYEV’LERİN YERİ

Program kapsamında Roza Kurban’dan sonra konuşmacı olan İlyas Miftahov da, Muhammed Zakir ve Muhammed Şakir Remiyev kardeşlerin Tatar süreli yayınının gelişimindeki rollerini anlatan bir konuşma gerçekleştirdi. Ailenin Türk kültürüne değerli eserler bıraktığını ifade eden Miftahov, Tercüman Gazetesinin Bahçesaray’daki kuruluşuna çok değerli katkılarda bulunduğunu ve Kırım Tatarlarının büyük şahsiyeti İsmail Bey Gaspıralı’yla olan yakın ilişkilerinden bahsetti.

Tatar edebiyatının önemli simalarından Fatih Kerimi’nin “İstanbul Mektupları” kitabında bir anektod aktaran Miftahov, “Bahçesaray’da Tercüman Gazetesi’nin kuruluş toplantısına Remiyevler, 16,5 kilo civarında değerli taşlardan oluşan hediyeler göndermiş ve toplantıya katılan herkes bu hediyeyi konuşmuştur” dedi.

Muhammed Zakir Remiyev’in (Derdmend), kurduğu Vakit Gazetesinde pek çok tanınmış Kırım Tatar edebiyatçısının da yazılarının bulunduğunu belirten Miftahov, ayrıca dönemin Osmanlısında yaşanan siyasi gelişmeler ile Anadolu’da yaşayan Türklerin durumunun bu gazetede yer aldığını aktardı.

Program, araştırmacı yazar Roza Kurban ve Ankara Üniversitesi İslam Tarihi bölümü Doktora öğrencisi İlyas Miftahov’a Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Türkoloji Kulübünce verilen plaket takdim töreninin ardından sona erdi.

Derdmend
kazan tatar edebiyatı
ROZA KURBAN