Kazakistan'da Sovyet zulmüne uğrayan siyasi baskı kurbanları anılıyor

Güncel
Ömer Cihad Kaya
31 Mayıs 2019, 17:06
Ömer Cihad Kaya
31 Mayıs 2019, 17:06

Kazakistan’da her 31 Mayıs, Siyasi Baskı ve Totaliter Rejim Kurbanlarını Anma Günü olarak kaydediliyor.

Mart 2019’da görevini devreden, ülkenin kurucu Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in 1997 yılında imzaladığı kararname ile yürürlüğe giren anma günü, SSCB’nin Kazak Türklerine yaşattığı zulmün hatırlanmasına vesile oluyor.

SOVYETLERİN KAZAK ELİNDEKİ AÇLIK, SÜRGÜN VE KATLİAM DOLU TARİHİ

Bu gün, SSCB ve dünya tarihinin en kanlı diktatörlerinden Josef Stalin döneminde suni açlık, toplu baskılar, sürgünler sonucu hayatını kaybeden milyonlarca suçsuz insanı anma günü olarak kabul ediliyor. 1917 nüfus sayımına göre Kazak Türklerinin sayısı 6 milyonun üstündeyken, 1939 nüfus sayımına göre bu sayı 2 milyon 300 bine gerilemişti.

Kaynaklara göre Kazakistan’da 1919-1922 yılları arasında yaklaşık 1 milyon, 1930-1933 yılları arasında ise 1 milyon 750 bin (nüfusun yüzde 40’ı) Kazak Türkü açlıktan ve totaliter rejimin acımasız yönetimine ayaklanmaları sebebiyle kurşuna dizilmek suretiyle öldürüldü.

TOTALİTER REJİMİN ESERİ TOPLU MEZARLAR

20. yüzyılda Kazakistan topraklarında GULAG sisteminin (Sovyetler Birliği’nde Stalin döneminde milyonlarca insanın “halk düşmanı” suçlamasıyla cezalandırılmak üzere gönderildiği kamplar) en büyük kampları olan ALJİR, Steplag ve Karlag kampları bulunuyordu. Kazakistan o dönemde ülke genelinde faaliyet gösteren 953 kamp ve hükümlüler için özel yerleşim yeriyle bir büyük cezaevine dönüşmüştü. Baskı yıllarında Kazakistan’a 5 milyondan fazla insan sürgün edildi. Bazı verilere göre kamplara gönderilenlerin sayısı resmi verilerin çok üstünde.

1921-1954 yılları arasında Kazakistan’da 100 bin kişi cezalandırılırken, bunlardan 25 bini kurşuna dizildi. Daha sonra insanların toplu şekilde gömüldüğü yerler ortaya çıkmaya başladı.

1930-1940 yıllarında Kazakistana halklar sürgün edildi. 1937 yılının sonbaharında Kazakistan’a yüzbinlerce Koreli, Türk, İranlı ve Azerbaycanlı sürgün edildi. Ayrıca 2. Dünya savaşında ülkeye Kırım Tatarları, Almanlar, Yunanlılar, Çeçenler, İnguşlar, Karaçay, Balkar ve diğer halklar sürüldü.

Kazakistan’ın bağımsızlığını ilan etmesinden hemen sonra kabul edilen ilk yasalardan biri de 14 Nisan 1993 tarihli “Toplu Siyasi Baskı Kurbanlarının Rehabilitasyonuna İlişkin” yasası oldu. Kazakistan’ın ilk Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, 1997 yılında imzaladığı kararla 31 Mayıs’ı Siyasi Baskı ve Totaliter Rejim Kurbanlarını Anma Günü olarak ilan etmişti.

KAZAK MİLLİ HAREKETİ “ALAŞ ORDA”

Alaş Orda, 1917 Sovyet Rus Devrimi’ni takip eden günlerde çekirdek kadrosunu Kazak gazetesi etrafında toplanan Kazakistanlı aydınlarının oluşturduğu milli bir hareket ve bu hareketin kurduğu milli muhtar bir hükûmet olarak tarihe geçti.

Alaş hareketi, Alihan Bökeyhan(ov), Ahmet Baytursun(ov), Mustafa Çokay, Miryakup Dulat(ov), Magcan Cumabay gibi pek çok ismin etrafında toplandığı ve Şubat 1917 Rus Devrimi’ni müteakip Kazakların yaşadıkları bölgelerde teşkilatlandığı bir oluşumdu. Devrim sonrası, I. Genel Kazak Kurultayı, toplanmış ve burada alınan kararla Alaş Partisi kurulmuştu.

Çok kısa bir süre sonra Alaş Partisi ikinci kurultayını organize etti ve buradan Alaş Orda Muhtar Hükümeti ilan edildi.

Bişkek merkezli Kuzey Kırgızistan’da da teşkilatlanan ve Başkurt Milli Hareketiyle yakın ilişki içerisinde bulunan Alaş Orda, 1917 Ekim Devrimi’yle başlayan Rus İç Savaşı’nda Kızılların (Bolşevik Sovyetler) iç savaşı kazanması üzerine başarısız olsa da, Kazak Alaş Orda üyeleri Türk dünyası fikri etrafında toplanmış ve bunun için mücadele etmişti.