Karadağ'daki din yasası protestoları Sırbistan'a sıçradı

04 Ocak 2020, 18:48

Karadağ’da yeni din yasası protestoları komşu Sırbistan’a da yayılırken, gözler Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’in Karadağ’ı ziyaret etme ve oradaki yerel Sırpları destekleme planını yerine getirip getirmeyeceğine çevrildi.

Balkan Insight’tan Samir Kajosevic ve Maja Zivanovic’in kaleme aldıkları “Karadağ Din Yasası Protestoları Sırbistan’a Yayıldı” (Montenegro Religion Law Protests Spread Around Serbia) başlıklı makalede, Balkanlarda boy gösteren yeni protesto krizi ele alındı.

SIRBİSTAN DA AYAĞA KALKTI!

Sırp Ortodoks Kilisesi’nin varlıklarını hedeflediği söylenen ve yakın zamanda kabul edilen Din Özgürlüğü Yasası’na karşı Karadağ’daki etnik Sırpların kitlesel protestolarının ardından, yasaya karşı tepkiler komşu Sırbistan’a da sıçradı. Belgrad spor kulübü Kızıl Yıldız’ın binlerce taraftarı, 2 Ocak 2020’de Karadağ’daki yasalara karşı protestoları desteklemek için Karadağ büyükelçiliğine yürüdü. Eylemciler “Sırbistan ve Karadağ ailedir” ve “Hırsız Milo (Karadağ Cumhurbaşkanı Milo Cukanoviç), size kutsal yerler vermeyeceğiz” diyerek binadaki Karadağ bayrağını hedef alarak havai fişekler attılar.

AŞIRI SAĞCI SIRP ÖRGÜTLERİ MEYDANDA

Habere göre mitinge birçok aşırı sağcı örgüt de katıldı. Eylemin duyurulmasına rağmen, elçiliğin Sırp polisi tarafından korunmaması ve sadece gizli güvenlik birimlerinin mevcudiyetiyle yetinilmesi, Karadağ’ın sert eleştirilerine neden oldu. Buna göre 3 Ocak 2020’de yeni Sırp büyükelçisi Vladimir Bozoviç, futbol taraftarlarının mitingini ve bayrağı hedef alma girişimini protesto etmek amacıyla Karadağ Dışişleri Bakanlığına çağrıldı.

Sırbistan’ın diplomatik misyonların önünde gerçekleştirdiği şiddetli protestoların bir geçmişi olduğu biliniyor. Daha önce de 2008 yılında Sırp milliyetçileri, ABD’nin Kosova’nın bağımsızlık ilanına verdiği desteği protesto etmek için Belgrad’daki ABD büyükelçiliğine el koymuşlardı.

KARADAĞ BAŞBAKANI: KARADAĞ’IMIZI KORUYACAĞIZ!

Yine 2 Ocak 2020’de düzenlenen eylemde protestocuların pankartlardan birini Karadağ büyükelçilik kapılarına sokmaya çalıştığı, ancak güvenliklerce engellendiği kaydedildi. Karadağ Başbakanı Dusko Markoviç, tepki protestosunu “medeniyetsiz saldırı” olarak nitelendirip Sırp makamlarının tutumunun onu şaşırttığını da sözlerine ekledi.

Başbakan Markoviç, 3 Ocak 2020’de Twitter hesabı üzerinden konuyla ilgili olarak, “Karadağ yine bağımsızlığını ve özgürlüğünü savunmanın zorluğu ile karşı karşıya. Sınırlarının içinde ve dışında benzer aktörlerin içine çekildiği nefrete rağmen Karadağ’ımızı koruyacağız.” paylaşımında bulundu.

ORTALIĞI KARIŞTIRAN YASANIN İÇERİĞİ

Tartışmalı yeni yasa, 1918’de Sırp nüfusun yoğunlukta olduğu Karadağ’ın “Sırp Hırvat ve Sloven Krallığı”nın -daha sonra Yugoslavya Krallığı adını aldı- bir parçası haline gelmeden önce yetkililerin bağımsız Karadağ krallığına ait olduğunu söylediği tüm dini binaların ve sitelerin bir kaydını içeriyor.

Yasa uyarınca dini topluluklar, Sırp Ortodoks Kilisesi’nin hükûmetin mülklerini almasına izin vermek için tasarlandığı belirtilen bir hüküm olarak mülklerini korumak adına aleni bir mülkiyet kanıtı sağlamak zorunda kalacaklar.

Karadağ’daki parlamento, Sırp Kilisesi, destekçileri ve Sırp yanlısı muhalefet partilerinden gelen şiddetli itirazlara rağmen 27 Aralık 2019’da yasayı kabul etti. Karşı çıkanlar, yasanın yetkililerin Sırp Ortodoks Kilisesi’nin Karadağ’daki mülklerine el koymalarını sağlayacağını iddia ediyor.

SIRBİSTAN’DA YENİ EYLEM ÇAĞRISI

Bu arada Sırbistan’daki Sırp spor kulübü taraftarları 17 Ocak 2020’de yeni bir eylem düzenleyeceklerini de duyurdu.

Kuzeydeki Novi Sad kentindeki spor kulübü taraftarları tarafından sahnelenen bir önceki eyleme, yaklaşık bin protestocu katılmıştı. Yine 31 Aralık 2019 ve 1 Ocak 2020’de de Sırbistan’daki diğer şehirlerde yapılan büyük protestoların ardından 2 Ocak 2020’de Sombor, Smederevo ve Niş kasabalarında daha küçük protestolar düzenlenmişti.

Karadağ’ın başkneti Podgorica’daki protesto sırasında Sırp Ortodoks Kilisesi rahipleri ve vatandaşları, 2 Ocak 2020

ÇOĞU SIRP VUCİC’İN ZİYARETİNİ KABUL ETMİYOR

Şimdi tüm gözler Karadağ’da Ortodoks Noel Arifesinde, on binlerce inananın Karadağ’da yeni bir protestosunun beklendiği ve Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’in de protestoculara katılabileceği iddiasına çevrilmiş durumda.

Vuciç, 2012’de iktidara geldiğinden beri hiçbir zaman Karadağ’ı resmi olarak ziyaret etmedi ya da Sırbistan’daki Noel ayinine başkan ya da başbakan olarak resmen katılmadı – ancak Karadağ’ın kuzeyinde bunu yapmayı planladığını açıkladı.

Vucic, 3 Ocak 2020’de Sırp tv kanalı Pink’e verdiği beyanatta, “Zorluk (söz konusu) olduğunda halkımızla olmak arzum ve yükümlülüğüm… En büyük Ortodoks tatili, affetmek ve uzlaşmak zamanıdır bir insan olarak birliği gösterme zamanıdır. Politik konuşmalar yapmayı planlamıyorum” dedi.

Sırp cumhurbaşkanı, Karadağ’ı ziyaret edip etmeme konusunda nihai kararın önümüzdeki 36 saat içinde verileceğini söyledi – ayrıca planının Sırp Ortodoks Kilisesi Patriği Irinej tarafından zaten kutsanmış olduğunu da sözlerine ekledi.

VUCİC’İN ZİYARETİNE YÖNELİK ÇEŞİTLİ TEPKİLER

Ancak Karadağ’daki bazı Sırplar ilan edilen ziyareti eleştirip Vucic’in protestoları destekleyecek kadar fazla konuşmadığı için hoş karşılanmadığını da söylüyor.

Sırbistan’ın düzenli olarak “müdahalesinden” şikayet eden Karadağ makamlarının da, açıklanan ziyaret hususunda Cumhurbaşkanı Cukanoviç ile anlaşmaya varıldığına dair spekülasyona yol açarak, gerçekleşecek ziyarete “özel ziyaret” adını verip şaşırtıcı bir tepki gösterdiği ifade ediliyor.

Karadağ’ın önde gelen Sırp piskoposu Metropolit Amfilohije’nin de Vucic’in hayranı olmadığı ve onu daha önce 2008’de bağımsızlık ilan eden ayrılıkçı eski Kosova eyaletine karşı yumuşak duruşu nedeniyle eleştirdiği biliniyor. Hatta 82 yaşındaki metropolitin, Kosova hakkında konuşmak ve Vucic ile diğer Sırp liderlerini bağımsızlığı tanımayı planlamakla suçlamak için hemen hemen her fırsatı değerlendirdiği de ifade ediliyor.

Karadağ’daki Sırp Kilisesi’nin etkili bir üyesi olan Cetinje İlahiyat Rektörü Gojko Peroviç de, 2 Ocak 2020’de Dan gazetesine yaptığı açıklamada Vucic’in Noel tatili sırasında resmi ölçekte bir ziyaret gerçekleştirmesi gerektiğini söyleyerek, “Dini bayramlar bunun için bir fırsat değildir, özellikle de herhangi bir ulus veya etnik grup için değildir, (özellikle) Kilisenin hakları için mücadele ettiğimiz bir durumda.” dedi.

SIRP İLAHİYATÇI ALEKSİÇ: SIRP MAKAMLARI VE SIRP KİLİSESİ LİDERLİĞİ GENELLİKLE İŞ BİRLİĞİ YAPMAKTADIR

Sırbistan’dan ilahiyatçı Mladen Aleksiç, BIRN’e yaptığı açıklamada (Balkan Investigative Reporting Network–Balkan Araştırma Raporlama Ağı) Sırp makamları ve Sırp Kilisesi liderliğinin genellikle iş birliği yaptığını söyledi ve Vuciv’in Karadağ’a gidişinin açık bir şekilde oradaki Sırp Kilisesi’ne açık bir mesaj göndermeyi amaçladığını ifade etti. Aleksiç, Vucic’in özellikle Kilise ve Patrik Irinej’i desteklemek isterken, ünlü piskopos Amfilohije’ye atıfta bulunarak tüm piskoposları desteklemeye hazır olamayabileceğini de sözlerine ekledi.

Aleksiç, bazı hükûmet yanlısı medyalarınVuciç’e karşı çıkan piskoposları aşağılamaya çalıştığını, hatta Amfilohije’nin “Karadağ Kilisesi’ni bölmeye ve kendisini yeni oluşturulmuş bir Karadağ Kilisesi Patriği yapmaya çalıştığını” da söyledi.

Podgorica’daki protesto sırasında Sırp Ortodoks Kilisesi rahipleri ve vatandaşları, 2 Ocak 2020

ORTODOKS NOEL’DE ÖNGÖRÜLEN DAHA BÜYÜK PROTESTOLAR

Karadağ’daki Kilisenin yasalarla mücadele stratejisini 30 Aralık 2019’da açıklaması beklenen Ortodoks Noel Arifesi’ne yaklaşılırken, Karadağ’daki protestolar büyüdü. Beş gün boyunca Sırp yanlısı muhalefet partilerinin hem üyeleri hem de destekçilerinin Karadağ kasabalarında barışçıl yürüyüşler ve alaylar düzenledikleri aktarıldı. Kilise 2 Ocak 2020 Perşembe günü yürüyüşlere toplam nüfusun yaklaşık yüzde 10’u olan yaklaşık 50.000 kişinin katıldığı tahminini yürüttü.

On binlerce kişinin Cuma günü başkent Podgorica da dahil olmak üzere birçok kasaba ve şehirde sokaklara çıkması bekleniyordu. Perşembe günü, Bijelo Polje’de bir kilise ibadeti sırasında, önde gelen piskoposlardan biri olan Joanikije, hükûmeti tekrar yasayı geri çekmeye çağırdı ve protestoların devam edeceğini söyledi. Piskopos, “Ateş ve kılıçla değil, gerçek ve adaletle savaşıyoruz. Her şey bu saçmalığa geldiğinde, halkımızla birlikte anlaşmazlığımıza açıkça tanıklık etmeye gittik” diye kaydetti.

Geçen hafta Karadağ’da polis protestocularla çatışmışve her iki taraf da yaralanmıştı. O zamandan beri Kilise’nin öncülüğünde alaylara ve barışçıl yürüyüşlere geçildi. Kilise, ülkenin Anayasa Mahkemesi önünde yasaya itiraz edeceğini duyurdu, ancak şu ana kadar stratejisi hakkında hiçbir ayrıntı sunmadı.

Balkanlar
din yasası
karadağ
protesto
Sırbistan
Bunlara da bakın: