İlmi Ümerov: Kırım Tatar dili yok edilmenin eşiğinde

17 Aralık 2019, 21:46

Milyonlarca Ukrayna vatandaşının devlet dili Ukraince ve Kırım’ın yerli halkının anadili Kırım Tatarca hala Rus ve Sovyet baskılarının sonuçlarının üstesinden gelemiyor. Devam eden Rus saldırganlığı çerçevesinde iki dilin de koruma yöntemleri çoğu yönden benziyor fakat bazı farklılıklar da mevcut. Kırım Haber Ajansı bu konuda eski siyasi tutsak, Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) Başkan Yardımcısı İlmi Ümerov’la sohbet etti. Onlarca hatta yüzlerce yıl süren baskılardan sonra Ukrain dilinin desteğe ve geliştirilmesine ihtiyaç var. Kırım Tatarları da Kırım Tatar dilinin kötü durumuna dikkat çekiyor. 

İlmi Aga, Kırım’ın yerli halkının anadilinin korunması için kim ve ne yapılabilir?

Kırım Tatar dili büyük zarar gördü. Uzun yıllar boyunca okullara sahip değildik. Asimilasyon süreçleri her aileyi etkiledi, şu an çok az ailede çocuklar anadillerinde konuşabiliyor. Bu çok önemli bir sorun, dil kaybolmak üzere hatta yok edilmenin eşiğinde olduğunu söyleyebilirim. Herhalde bizi kurtarabilecek tek şey; hepimizin Kırım’da toplanarak Kırım Tatar devleti kurması, özerklik veya başka bir devletçilik türü olabilir. Dilin geliştirilmesi için şartlar oluşturmalı, okullarda Kırım Tatarca zorunlu okutulmalı. Kırım’da yaşayan herkes için Kırım Tatarca bilmek zorunlu olmalıdır. Ayrıca her ailede vatanseverlik duygular olmalı çünkü anadil ailede öğrenilmeye başlıyor. 

İşgal edilen Kırım’da Kırım Tatar dilinin ne durumda olduğunu biliyor musunuz? Orada dilin gelişmesine destek veriliyor mu?

Rusya son yüz yıl içinde yüz halkı yok etti. Sırada Kırım Tatar halkı var. Onların gördüğü gibi Kırım’ı Rus olarak varsayarsak, Rusya’nın Kırım Tatar halkının gelişip korunmasını istemediğini görürüz. Biz onlara bırakılırsak Ruslar bizi yok eder.

Yarımadadaki okullara gelince, Kırım Tatarca eğitim veren sadece 15 okul vardı. Şu an onlar Rusça eğitim veren sıradan okullara dönüştü. Bu okullarda Kırım Tatarca sadece ayrı bir ders olarak okutuluyor. Diğer okullarda ise Kırım Tatarca dersleri hiç yok.

Ukrayna’da Kırım Tatar dili ve bu eğitimi veren okullar yeterince destekleniyor mu?

Gerçeği söylemek gerekirse; hayır. Yeterince destek verilmiyor. Ayrıca ideoloji hala değişmedi, tarih ders kitaplarında hala Tatar karşıtı ifadelere rastlamak mümkündür. Öte yandan Ukrayna yönetimi zamanında Kırım’da kendi çabamızla yapabileceklerimizi yapmaya izin veriliyordu. En azından tüm girişimlerimiz yasaklanmıyordu. Türkiye ya da başka ülkelerde bize okul açma veya yenileme konusunda destek veren sporsorlar veya vakıflar buluyorduk. Ve böylece hayatta kalıyorduk. Şuan ise Kırım’da bu bile mümkün olmuyor.

Kırım’ın yerli halkının anadilinin korunmasına destek vermek için Ukrayna ne yapabilir?

Yönetim, Kırım’ın işgalden kurtarma ve geri dönme konularında net, kararlı ve tutarlı olmalı. Ben birçok kez gündemde Kırım’ın yer almadığı müzakerelere katılan Cumhurbaşkanı Zelenskiy’i eleştirdim ve eleştirmeye devam ediyorum. Kırım konusu gündemde yoksa müzakere de yapılmamalı. Normandiya Zirvesi de Kırım konusu ele alınmadığı gerekçesiyle düzenlenmemeliydi. 

Zelenskiy, Putin’le Kırım konusunu konuşmaya yetişemediğini açıklamıştı.

Donbas’ta güçlerin çekilmesi hakkında 40 dakika konuştular, Kırım hakkında yetişemediler mi? Çoğu insanın bu zirvede bir önem bulmaya çalışmasına rağmen ben ona çok kritik davranıyorum. İşgalden kurtarılma, zararın tazmin edilmesi ve diğer konularının Ukrayna toprak bütünlüğünün geri kazanılmasından sonra incelenmesi gerektiğini düşünüyorum. 

Kırım İnciri edebiyat yarışmasının galiplerine ödül takdim etme törenine katılmıştınız. Sevdiğiniz bir Kırım Tatar yazarı veya kitap var mı?

Benim için her Kırım Tatar yazar veya şairin hazırladığı kitap eşsizdir. Bir kitabın ismini veremeyeceğim çünkü bu büyük bir emek. Özellikle şu anki şartlarda kitap yayınlayanlar bir kahramandır. 


anadili
İlmi Ümerov
Kırım Tatarları
Rus işgali
Bunlara da bakın: