Cumhurbaşkanı Zelenskiy-KTMM görüşmesinin ayrıntıları: Kırım Tatarları, Kırım konusunda kararlılık bekliyor

26 Mayıs 2020, 12:52

Kırım Tatar Sürgünü ve Soykırımının 76. yıl dönümü vesilesiyle 18 Mayıs 2020 tarihinde, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodımır Zelenskiy ve Kırım Tatar halkının temsilcileri bir araya geldi. Görüşmede Kırım’ın işgalinin sona ermesi ve Kırım Tatar halkının güncel sorunları konuşuldu.

Diğer yandan, Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Ramazan ve Kurban Bayramı’nın Ukrayna’da resmi bayram statüsüne getirileceğini, Kıyiv’de yeni bir cami inşa edileceğini, Kırım Tatarlarından ve yarımadadan sorumlu çalışma grubu oluşturulacağını duyurdu.

Ayrıca Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesi sırasında Ukrayna’nın Herson bölgesinde Kırım göçmenleri için 500 konut inşa edileceği konusunda anlaşmaya varıldığını açıkladı. Görüşmede, Ukrayna Anayasası’nın 10. maddesinde, Kırım’ın statüsüyle ilgili yapılacak değişiklikler, Ukrayna ile Rusya arasında esir değişimi sırasında Kırım Tatar siyasi tutsakların serbest bırakılması meseleleri ise konuşulmadı.

Kırım Haber Ajansı (QHA), Volodımır Zelenskiy ile bir araya gelen Kırım Tatar halkının temsilcilerine, görüşmenin detaylarını sordu.

Kırım Tatar halkının milli lideri, Ukrayna Milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu

“Cumhurbaşkanının Ukrayna Parlamentosu’na Kırım’ın statüsü ile ilgili Anayasanın 10. maddesinde yapılacak değişiklikleri sunacağını umuyoruz”

Görüşmede, Kırım meselesinin konuşulmasını bekliyorduk. Bizim için önemli olan sorular, önceden Cumhurbaşkanına gönderildi. En önemli konu, Kırım ile ilgili değişikliklerin onaylanmasıydı. Bunların arasında yerli halklar, Kırım Tatar halkının statüsü ve Ukrayna Anayasasının 10. maddesinde Kırım’ın statüsüyle ilgili yapılacak değişiklikler önem taşıyordu. 

2019 yılının Ağustos ayında gerçekleşen ilk görüşmemizde, Cumhurbaşkanı Zelenskiy, bu konuyu inceleyeceğini ve büyük ihtimalle onaylayacağını belirtti. Ama sonra hiçbir şey yapılmadı… Biz bu konuyu, sürekli olarak gündemde tutmaya çalışıyoruz.

Bu görüşmemizde ise Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Kırım’dan sorumlu bir çalışma grubu oluşturulacağını duyurdu. Parlamentoya sunulacak karar tasarısı hazır. Bence bu çalışma grubu, karar tasarısının ne şekilde sunulacağı üzerine çalışmalar yapacak. Ancak biz bu tasarıyı, Cumhurbaşkanı tarafından parlamentoya sunulursa daha iyi olur diye düşünüyoruz. Kendisi de bu kararı destekleyeceğini belirtti. 

Çalışma grubunun ilk oturumunun ne zaman düzenleneceği ise henüz belli değil. Bu gruba kimlerin gireceğini belirledik. Diğer yandan, görüşmede siyasi tutsaklar konusu da masaya yatırıldı. Karantina tedbirlerinden sonra bu konu, daha aktif bir şekilde konuşulacak. Şimdilik bu meseleler sadece video konferans yönetimi ile yapılabiliyor. Aslında bu konu, Rus tarafı isterse çok hızlı çözülebilirdi.

Devlet organlarında Kırım Tatarlarının sayısının artırılması konusunda Emine Ceppar’ın Dışişleri Bakan Yardımcısı görevine atanması ile birlikte bir kişinin daha adaylığı konuşuldu. Ayrıca, Geçici İşgal Altındaki Toprakların Yeniden Entegrasyonundan Sorumlu Bakan Oleksiy Reznikov’un Yardımcısının Kırım Tatarlarından olması konusu da görüşüldü. Bakan Reznikov, bu adayı beğendi ancak bu adayın Cumhurbaşkanı tarafından onaylanması gerekiyor. 

Kırım Tatar Milli Meclis Başkanı Refat Çubarov

“Cumhurbaşkanına, Kırım ile ilgili her konuda birlikte çalışmaya hazır olduğumuzu gösterdik”

Cumhurbaşkanı ile görüşmemiz 18 Mayıs’ta düzenlendi. Ukrayna Cumhurbaşkanı, Kırım Tatar halkına taziyelerini bildirdi. Bizim için önemli olan bir dizi sorunu konuştuk. Eğer en önemlileri belirtecek olursak şu üç soruyu kaydedebilirim.

İlk soru, Ukrayna Anayasası’nda değişikliklerin eklenmesi ile Kırım Tatar halkı ve Ukrayna’da yerli halklar hakkında diğer iki yasa tasarısıydı. Tüm bu yasa tasarıları, Kırım’ın işgalinin kaldırılmasından sonra yarımadanın nasıl bir statüsü olacağını ve nasıl geliştirileceğini belirleyecek. Böylece uluslararası ortaklarımıza, Kırım’ın işgali sonlanarak Ukrayna’ya döndükten sonra insan haklarının nasıl sağlandığını ve yönetim sisteminin nasıl uygulandığını göstereceğiz. Yani bu yasalar sayesinde, bağımsız Ukrayna devletinde Kırım’ın özerkliği meselesi yer alacak.

İkinci soru siyasi tutsaklar ve bu insanların serbest bırakılması için çabaların artırılmasıydı. Üçüncüsü de Kırım Tatar Milli Meclisi ile iş birliği yapılması. Yani düzenli ve sürekli bir şekilde etkileşim kurmak için bir plan belirlemeliyiz. Cumhurbaşkanıyla önceki görüşmemizden sonra Ukrayna Cumhurbaşkanlığının Kırım Tatar Milli Meclisi ile iş birliği hakkında bir proje hazırlandı. Bu görüşmemizde, kararın onaylanmasının iş birliğimizi başlatmak için çok önemli olduğunu hatırlattık. 

Ayrıca, Kırım’ın işgalinin kaldırılmasını müzakere ettik. Kırım Tatarlarının devlet organlarında çalışma fırsatları, Ukrayna’da 1944 Kırım Tatar Sürgününün soykırım olarak tanıtılması ile ilgili mahkeme kararların alınması gibi konular tartışıldı. Ukrayna Parlamentosu tarafından bu karar alınsa da, Ukrayna’ya bağlı Kırım Savcılığı ve Ukrayna Başsavcılığında buna yönelik mahkeme kararlarının çıkarılması üzerinde çalışmalar yapılıyor.

Ayrıca, Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Ukrayna Dışişleri Bakan Yardımcılığı görevi için Emine Ceppar’ın adaylığını onayladığını bildirdi. Anayasa değişiklikleri konusundaki çalışmalar, görüşme sırasında kurulması duyurulan Kırım’dan sorumlu çalışma grubu tarafından yapılacak. Cumhurbaşkanıyla görüşmemiz sırasında, Kırım ile ilgili her bir konuda birlikte çalışmaya hazır olduğumuzu gösterdik. 

Kırım Tatar Kaynak Merkezi Başkanı, Kırım Tatar Milli Meclis üyesi Eskender Bariyev

“Esas mesele, Kırım Tatar halkının soykırımıyla ilgili mahkeme kararının alınmasıdır”

Bu görüşmede, Kırım Tatar Milli Meclisi ve Ukrayna Cumhurbaşkanı arasında iş birliği hakkındaki kararın onaylanmasını bekledim. Ancak, bu olmadı. Bu sene Kırım Tatar soykırımının 76. yıl dönümü, bununla ilgili soruşturma dört buçuk yıldır devam ediyor. Bu yüzden, Ukrayna Cumhurbaşkanına bu konuyla özel olarak ilgilenmesini rica ettim. Soruşturmayı tamamlayıp, mahkeme kararını almalıyız. Bence, bu çok önemli bir konu. Çünkü sürgünü yaşayan büyüklerimizin, sürgün kurbanlarının sayısı gitgide azalıyor.  Onların çoğu daha hayattayken bu kararı görmeli. Bu Ukrayna’nın imajı için de çok önemli.

Cumhurbaşkanı da bu konuda bizi desteklediğini belirtti. Ancak ondan somut taahhütlerde bulunmasını  bekliyoruz. 

Kırım Tatar Milli Meclisi Başkan Yardımcısı, Ukrayna Milletvekili Ahtem Çiygöz

“Bu görüşmenin, Kırım’ın işgalinin kaldırılması üzerinde çok ciddi kararlar alınması için ilk adım olmasını umuyorum”

Kırım Tatar Milli Meclisi üyeleri, ilk defa Ukrayna Cumhurbaşkanıyla böyle bir görüşme gerçekleştirdi. Maalesef, bu görüşme karantina döneminde düzenlendi. Eğer başka bir zaman yapılsaydı, Kırım’dan da Meclis üyeleri gelebilirdi. 

Yeni bir şey sunmadık. Son yıllarda hazırlanmış olan tüm bu kararların, Ukrayna Parlamentosu tarafından dikkate alınmasını ve onaylanması konusunda ısrar ettik. Anayasanın 10. bölümünde değişikliklerin yapılması hakkında, Kırım Tatar halkının statüsü hakkında, Ukrayna’nın yerli halkları hakkında başlıklı yasa tasarılarına ilişkin tüm bilgiler geçen sene Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, Refat Çubarov ve Rüstem Umerov’un Cumhurbaşkanıyla bir araya geldiği görüşmede kendisine sunuldu. 

Bu yasa tasarılarının, hem devlet içinde, hem de yurt dışında Ukrayna’nın Kırım konusunda pozisyonunu değiştirebileceğini konuştuk. Yani yasa tasarıları kabul edildikten sonra kimse Kırım konusunu erteleyemez. Ancak şu anda, Cumhurbaşkanının hızlı karar almaya hazır olmadığını gördük. Fakat, bu görüşmeden sonra Cumhurbaşkanının, bu yasa tasarılarını parlamentoya sunacağını umuyoruz.

Ukrayna’nın Herson Bölgesinde Kırım Tatarlar için konaklama kurulması konusu da dile getirildi. Cumhurbaşkanı orada 500 daire inşa edilmesini istiyor. Biz ise Kırım Tatarlarının esas sorununun bu olmadığını belirttik. Eğer Kırım Tatarlarına yönelik bir destek söz konusu olacaksa öncelikle Kırım Tatar Milli Meclisi ile istişare edilmeli diye düşünüyoruz. Zelenskiy’e Kırım’ı terk etmek zorunda kalanların çoğunun Kıyiv’de yaşadığını anlattık. Onlar, devlet kurumları ve medya da dahil olmak üzere çeşitli sektörlerde çalışıyorlar. Eğer, böyle bir proje yapılacaksa Kıyiv’de kurulması daha mantıklı olacaktır.

Bu görüşme, Kırım işgalinin kaldırılması üzerinde çok ciddi kararlar alınması ve Kırım Tatar halkının hakları korunması için ilk adım olması bakımından çok önemlidir. 

Kırım Tatar Milli Kurultayı Delegesi, Ukrayna Milletvekili Rüstem Umerov

“Ne yazık ki, hiç kimse görüşmeyi siyasi olarak görmedi, ne cumhurbaşkanı ne de biz”

İlk önce bu görüşme, Kırım Tatar Sürgününün Kurbanlarını Anma Günü vesilesiyle Cumhurbaşkanı tarafından sürgün kurbanlarına saygı göstermek için yapıldı. Hazırlıklar hem Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Kırım Daimi Temsilciliği, hem Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi, hem de Kırım Tatar Milli Kurultayı ve Kırım Tatar Milli Meclisi tarafından yapıldı. Kırım Tatar Milli Kurultayı, Kırım Tatar Milli Meclisi ve milletvekilleri tarafından hazırlıklar için ben görüştüm. 

Herkes bu görüşmeyi politik olarak görmek istiyor ama maalesef ne Cumhurbaşkanı ne biz bunu siyasi olarak görmedi. Tabii ki, siyasi konular bizim için önemli. Genelde devlet başkanlarıyla görüşmeler sırasında siyasi meseleler tartışılıyor. Ancak, biz önceden bunun siyasi görüşme olmayacağına ve bu görüşmede sadece Kırım Tatar sürgünün yıl dönümü dolayısıyla anma tedbirleri konuşulacağına dair ortak bir karar verdik.  Siyasi konular ise Kırım’dan sorumlu çalışma grubunun oturumunda tartışılacaktır. 

Siyasi konular arasında bence en önemlileri, Ukrayna anayasanın 10. maddesinde değişikliklerin yapılması, Kırım Tatar halkının statüsü ve Ukrayna’nın yerli halkları hakkında yasa tasarıları ve Kırım Tatar Milli Meclisi ile üç aylık toplantılar hakkında kararname olacaktır. Onun bu görüşme sırasında imzalanacağını bekledik ancak beklediğimiz gibi olmadı. Bu nedenle görüşme de siyasi olmadı. 

Benim için görüşmenin en ilginç sonuçlarından biri Cumhurbaşkanının tüm projelerimizi incelemeye ve sonra da onları Ukrayna Parlamentosuna sunmaya hazır olduğunu duyurması. Bununla birlikte Zelenskiy, KTMM ile her üç ayda bir araya gelme ve Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramının resmi bayram olacağına dair kararnameleri en yakın zamanda inceleyeceğini ifade etti. Bu arada, tüm uluslararası ortaklarımız ve Ukrayna’daki Müslüman topluluklar tarafından bu girişim çok iyi karşılandı.

2016-2019 yılları arasında Ukrayna Enformasyon Politikaları Bakan Yardımcısı Emine Ceppar 

“Benim için Cumhurbaşkanının tüm mesajları önemli çünkü onlar Kırım Tatarları ve onların geleceği ile ilgili”

Görüşmede Kırım Tatar milli özerkliğinin kurulmasına ilişkin konular müzakere edildi. Özellikle, Ukrayna Parlamentosu tarafından onaylanması gereken  Kırım Tatar halkının statüsü, yerli halklar hakkında yasa tasarısı ve Ukrayna Anayasasının 10. maddesine Kırım’ın statüsü ile ilgili yapılacak değişiklikler. Eğer böyle bir şey yapılırsa, bu çok önemli ve tarihi bir karar olacaktır. Çünkü Rusların, Kırım Tatarlarını siyasi baskıların ana hedefi olarak seçmelerinin bir sebebi vardı. II. Yekaterina, Kırım’ı ilk kez işgal ettiğinde ilk olarak yerli nüfusu sınır dışı etmeye çalıştı. İstemeyenler zulme maruz kaldı. Yüz yıl içinde Kırım Tatarların yüzde 30’u Kırım’ı terk etti. 1944’te ise Kırım Tatarları sürgün edildi. 

2014 yılında Kırım’ın işgali, bu baskıların son halkası oldu. Çünkü Kırım Tatarları, varlığıyla yarımadanın “Rus toprağı” olduğu hakkındaki miti yok ediyor. Ruslar bizim onlara ve politikalarına karşı olduğumuzu çok iyi biliyorlar. Eğer Ukrayna doğru adımlar atarsa ve geçmişte olan hatalarını iyi anlarsa, her şeyi düzeltip yeni geleceğini oluşturabilir. Ukraynalılar da bu konuda, Kırım Tatarlarını çok iyi anlayabilirler çünkü yüzlerce yıldır aynı şeyleri yaşadı.

Cumhurbaşkanı  birçok önemli şey söyledi. Benim için onun ifade ettiği tüm mesajlar önemli çünkü onlar Kırım Tatarları ve onların geleceği ile ilgili. 

Kırım Tatar Milli Meclisi Başkan Yardımcısı İlmi Ümerov

“Cumhurbaşkanı Kırım meselesinde kendi görüşünü dile getirmeye henüz hazır değil”

Bence, bir yıl geçse de, Cumhurbaşkanımız kendi görüşünü dile getirmeye daha hazır değil. Göreve gelmeden önce bu konuda hiç bir bilgisi yoktu sanırım. 

Cumhurbaşkanına söz konusu anayasa değişikliklerinin, Kırım’ın statüsü ile ilgili değişiklikler ve Kırım’a Kırım Tatar özerkliğinin verilmesi işgalin kaldırılması için ek bir argüman olabileceğini anlattık. Çünkü Ukrayna, sadece kendi topraklarını geri almak için değil orada yaşayan yerli halkların haklarının korunmasını sağlamak için hazır olduğunu göstermeli. 

Görüşmede Kırım’dan sorumlu iş grubu oluşturulacağı da duyuruldu. Bu gruba birkaç KTMM üyesi, aktivistler, uzmanlar ve ünlü kişiler girecek. Bu grup, Cumhurbaşkanı, parlamento ve bakanlıkların uhdesinde Kırım’ın ve Kırım Tatarlarının meseleleri üzerinde çalışacak. Bence, her üç ayda Cumhurbaşkanının KTMM üyeleri ile görüşme düzenlemesi kararı çok yerindeydi. Üç ayda bir araya gelip, Kırım ve Kırım Tatarları ile ilgili meselelerin müzakere edilmesi ve sonuçların alınması önemli.



İşgal Altındaki Kırım
KTMM
Ukrayna
Volodımır Zelenskiy
Bunlara da bakın: