Avrupa Parlamentosu, Kazakistan'daki olaylara ilişkin uluslararası soruşturma çağrısında bulundu

Güncel
_QHA Ankara
21 Ocak 2022, 14:49
_QHA Ankara
21 Ocak 2022, 14:49

Kazakistan’da 2 Ocak 2022 tarihinde başlayan akaryakıt fiyatlarındaki artan zam nedeniyle halk, hükumet karşıtı protesto düzenlemişti. Almata ve ülkenin genelinde yaşanan olaylardan 225 Kazak vatandaşı hayatını kaybetmişti. Avrupa Parlamentosu üyeleri, ülkedeki olaylarda insan hakları ihlallerinin işlenmesi ihtimaline yönelik uluslararası soruşturma çağrısında bulundu.

Avrupa Parlamentosu (AP), Kazakistan’daki olaylara ilişkin uluslararası soruşturma çağrısında bulundu. AP’nin yayımladığı nihai taslaktan yola çıkarak, insan hakları alanında ciddi ihlaller için AB rejimi altındaki Kazakistanlı yetkililere yaptırım uygulanmasını teklif etti. AP, Kazakistan’da yaşanan olaylarda Kazakistan yönetiminin insan haklarını ihlal ettiğini öne sürdü. AP milletvekilleri, ülkedeki olumsuz olaylarla ilgili, “Almata ve Kazakistan’ın diğer yerleşim yerlerinde insanlar kayboldu. Keyfi gözaltılar uygulandı ve keskin nişancılar tarafından siviller vuruldu.” dedi.

Kazakistan hakkındaki kararın Perşembe öğleden sonra Strasbourg’da yapılacak AP Genel Kurulu’nda onaylanması bekleniyor. Avrupa Parlamentosu kararları bildirim niteliğinde ve bağlayıcı değil. Ancak AB kurumları ve Avrupa ülkelerinin bu kararları, dikkate alacağı belirtildi.

KAZAKİSTAN YETKİLİLERİNE KİŞİSEL YAPTIRIMLAR UYGULANACAK

Avrupa Parlamentosu, “Dünya çapında bu tür ihlallere karışanların yargılanmasını mümkün kılan, ciddi insan hakları ihlalleri için AB’nin yakın zamanda onayladığı küresel yaptırım rejimini hatırlatıyor. Kazakistan örneğinde, bu rejim, yaygın ve sistematik insan hakları ihlallerine karışan veya bunlarla bağlantılı olan kişi ve kuruluşların kovuşturulmasını mümkün kılmaktadır. AP, AB Konseyi’ni Ocak 2022’deki protestolar sırasında işlenen ciddi ihlallerden sorumlu üst düzey Kazakistanlı yetkililere kişisel yaptırımlar uygulamaya çağırıyor.” ifadesine yer verdi.

Kazakistan Olaylarından Gelen Kan Donduran Görüntüler

Avrupa Parlamentosu karar taslağında özellikle, “Almata ve Kazakistan’ın diğer yerleşim yerlerinde kaybolmalar, işkence raporları, keyfi gözaltılar, keskin nişancılar tarafından sivillerin vurulması, reşit olmayanlar da dahil olmak üzere barışçıl göstericilerin yaralanmalar araştırılmalı.” ifadesine yer verildi.

AB DIŞ POLİTİKA TEMSİLCİLİĞİ KAZAKİSTAN’DAKİ DURUMUN ÇÖZÜMÜNDE AKTİF OLARAK YER ALMALI

Milletvekilleri ayrıca AB ve uluslararası toplumu, “Kazakistan’daki iki haftaya kadar süren protesto sırasında Kazak halkına karşı işlenen suçlar hakkında derhal uygun bir uluslararası soruşturma başlatılmalı.” denildi. AP Milletvekilleri, AB dış politika servisinin, AB’nin en yüksek dış politikası temsilcisi Josep Borrell veya AB Orta Asya Özel Temsilciliği Kazakistan’a yapılacak ziyaretler de dahil olmak üzere, Kazakistan’daki durumun çözümünde daha aktif olarak yer alması gerektiğini belirtiyor.

Kazakistan'da gerilim sürüyor!


Ayrıca AP, Kazak makamlarını BM ve AGİT uzmanlarını sahadaki durumu değerlendirmeye davet etmeye ve ayrıca “insan hakları savunucularına yönelik siyasi zulmü durdurmaya, siyasi güdümlü suçlamaları düşürmeye, haksız göstericileri ve aktivistleri derhal serbest bırakmaya ve hakları güvence altına almaya davet ediyor.

SİYASİ KRİZİN YAŞANDIĞI KAZAKİSTAN’DA NELER OLDU?

Kazakistan’ın Mangıstav eyaletinde 2 Ocak 2022 tarihinde akaryakıt fiyatlarındaki artan zam nedeniyle başlayan protestolar ülke geneline hızla yayıldı. Almata’da da başlayan gösteriler, ülke genelinde hükumet karşıtı protestolara dönüştü. Ülkede protestolar hükümetin istifasına rağmen devam ederken, göstericiler, kurucu Cumhurbaşkanı Nazarbayev’in dokunulmazlığının kaldırılmasını talep ediyor. Cumhurbaşkanı Tokayev, halkı sabır ve itidale davet ederken, Kazakistan Ankara Büyükelçisi Abzal Saparbekulı da, ülkedeki son durum hakkında bilgi notu paylaştı. Öte yandan, Kazak medyası, Almata’da göstericilerin belediye binasını ele geçirdiğini bildirdi. Kazakistan genelinde protestolar devam ederken, Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev 5 Ocak 2022’de ulusa sesleniş konuşması yaptı. Tokayev, bugünden itibaren Kazakistan Güvenlik Konseyi başkanı olarak göreve başladığını duyurdu. Bu görevi, ülkede Kazakistan’ın kurucu Cumhurbaşkanı Nazarbayev yürütüyordu. Ülkede protestocular, Almata ve Aktöbe’deki belediye binalarını ele geçirdi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, başkent Nur Sultan’da 5 Ocak 2022 saat 16:00’dan itibaren olağanüstü hal ilan edilen kararı imzaladı. Sokağa çıkma yasağı başkentte 23:00 – 07:00 saatleri arasında geçerli olacak. Olağanüstü hal 19 Ocak gece yarısına kadar yürürlükte kalacak. Kazakistan’da 5 Ocak 2022 itibarıyla tüm yurtta OHAL ilan edildi. Kazakistan kolluk güçlerinin göstericilere müdahale edeceği bildirildi.

6 Ocak 2022 gece erken saatlerde Almata’da Kazakistan kolluk güçleri, yoğun “terörle mücadele” operasyonuna başladı. Ülkede, göstericilerin çoğu etkisiz hale getirildi. Bununla eş zamanlı olarak, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Rusya’nın başını çektiği askeri müdahale gücü yetkisi olan Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nden yardım istedi. Öte yandan, Kazakistan’a Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü’nü davet ederek, Rus ordusunun Kazakistan’a girmesine izin veren Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, ayaklanmalardan yurt dışında eğitilen bir dizi terörist grupları sorumlu tuttu. Kremlin, Rusya ve Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü kapsamında Kazakistan’a Rus ordusunu soktu. Bu kapsamda, ülkenin kuzeyindeki etnik Rusların durumu da merak konusu.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 7 Ocak 2022’de Kazakistan’daki son durumu değerlendirmek üzere ulusa sesleniş konuşması yaparak ülkede en yüksek muhalefetin olduğu Almata şehrinde 20 bin “terörist” bulunduğu dile getirdi ve orduya “vur emri” verdiğini kaydetti. Yine 7 Ocak’ta Kazakistan’daki Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü silahlı güçleri başına Rus Korgeneral Andrey Serdyukov’un getirildiği öğrenildi. Serdyukov, Rusya’nın Şubat 2014’te başlattığı Kırım’ı işgal etme operasyonunu yönetmesi ve 2019 yılında da Suriye’deki Rus birliklerinin komutanlığını yapmasıyla tanınıyor. Serdyukov’un Kırım ve Suriye dışında daha önceki dönemlerde Yugoslavya ve Çeçenistan’daki çeşitli bölgelerdeki operasyonlarda tecrübeli olduğu biliniyor. 8 Ocak 2022 itibarıyla, Kazakistan’ın eski devlet başkanı Nursultan Nazarbayev’in iddiaların aksine ülkeyi terk etmediği, başkent Nursultan’da bulunduğu Nazarbayev’in sözcüsü Aydos Ukibay tarafından duyurulurken, yine aynı tarihte Belarus tarafından, Nazarbayev’in Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko ile telefonda görüştüğü kaydedildi. Yine 8 Ocak 2022’de Kazakistan Ulusal Güvenlik Komitesi’nin daha önce 6 Ocak 2022’de Ulusal Güvenlik Komitesi Başkanı görevinden alınan Karim Masimov hakkında, Kazakistan Cumhuriyeti Ceza Kanunu’nun devlete ihanet maddesine dayanılarak soruşturma başlattığı duyuruldu.
Kazakistan Ulusal Güvenlik Komitesi tarafından 8 Ocak 2022’de yayımlanan açıklamada, söz konusu suçu işlediği şüphesiyle Masimov’un gözaltına alındığı, Masimov’un ve yine soruşturma çerçevesinde gözaltına alınan başka kişilerin, hep birlikte geçici tutuklama merkezine yerleştirildiği açıklandı. Yine 8 Ocak’ta Cumhurbaşkanlığı Basın Sözcüsü Berik Uali, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in bazı bölgelerdeki trajik ölümlerle bağlantılı olarak 10 Ocak 2022’yi ulusal yas günü ilan etmeye karar verdiğini duyurdu. Son resmi rakamlara göre yaşanan olaylarda 18’i güvenlik güçleri mensubu olmak üzere 44 kişinin hayatını kaybettiği, resmi olmayan verilere göre ölü sayısının çok daha fazla olabileceği ifade ediliyor. Olaylarda 4 bin 400’ü aşkın kişi gözaltına alındı.

Kazakistan Cumhurbaşkanının davet ettiği ve 6 Ocak’ta ülkeye konuşlandırılan Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) askerlerinin ülkeden çekildi. Ülkede uzun zamandır benzeri görülmemiş olayların ardından hayat normale dönerken, çalışmaları askıya alınan ikinci kademe bankalar ile döviz büroları hizmet vermeye başladı. Kazakistan’daki internet erişimi kısıtlamaları tamamen kaldırıldı. Almatı Havalimanı’nda iç hat uçuşlarına başlandı.

Çimkent şehri ile Türkistan, Karagandı, Doğu Kazakistan, Batı Kazakistan, Pavlodar ve Kuzey Kazakistan eyaletlerinde OHAL’e son verildi. Ülkenin genelinde OHAL ilanı sona erdi.