Analiz: Kosova için Çin, neden Rusya'dan daha büyük tehdit?

Haberler
Mehmet Berk Yaltırık
17 Ekim 2021, 14:57
Mehmet Berk Yaltırık
17 Ekim 2021, 14:57

David L. Phillips kaleme aldığı analizinde Kosova’nın, Rusya’nın yanı sıra Çin’in bölge politikalarına karşı ne yönde hareket edilmesi gerektiğini ve Çin’in Balkanlardaki nüfuz politikasını yazdı.

Columbia Üniversitesi İnsan Hakları Çalışmaları Enstitüsü Direktörü, Clinton, Bush ve Obama yönetimlerinde ABD (Amerika Birleşik Devletleri) Dışişleri Bakanlığı’nda Kıdemli Danışman ve Dış İlişkiler Uzmanı olarak görev yapan David L. Phillips, Balkan Insight’ta (BIRN, Balkan Investigative Reporting Network–Balkan Araştırma Raporlama Ağı) kaleme aldığı “China, Not Russia, is the Greater Threat to Kosovo” (Kosova için Daha Büyük Tehdit Rusya Değil Çin) başlıklı analizinde, Çin’in Balkanlardaki borç ve aşı diplomasisinin Kosova’ya etkilerine mercek tutuyor.

Analizin tam metninin çevirisi şöyle:

Çin’in Balkanlarda dikkat çeken medya yatırımları

RUSYA’NIN BIRAKTIĞI BOŞLUĞU ÇİN Mİ DOLDURUYOR?

Rusya, Kosova’nın devlet inşasını ve daha fazla küresel tanınma kazanma çabalarını baltalamayı amaçlayan güvenlik yardımı ve diplomatik koruma sağlayarak Sırbistan’ın birincil koruyucusu olmuştur. Ancak bugün, Rusya’nın etkisi azalıyor. Çin, boşluğu ekonomik diplomasi ile doldurdu; Kosova ve Batı Balkanlardaki diğer ülkeler, Pekin’in artan etkisini tanımalı ve kötü niyetli faaliyetlerine karşı önlem almalıdır. NATO’nun 1999’da Kosovalı Arnavutlara yönelik soykırımı önlemek için müdahale etmesinden bu yana Batı Balkanlar Rusya’nın stratejik önceliği oldu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) tek kutuplu devrinde hâlâ kaynamaya devam ediyor. Rusya ve Çin birlikte çalışıyor. Başbakan Şi Jinping ve Putin, tarihi aşağılanma duygusunda birleştiler. Batı Balkan ülkelerinin Avrupa-Atlantik kurumlarına entegrasyonuna karşı çıkıyorlar. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksander Vucic, isteklerini yerine getirmeye istekli, biçimlendirilebilir bir figür. Çin, bölgedeki lider otoriter etki olarak Rusya’yı geride bıraktı. Aynı zamanda Sırbistan’ın büyük destekçisi olarak Rusya’nın yerini aldı. Rusya kaos ve istikrarsızlığı teşvik etmeye çalışırken, Çin sistematik olarak Balkan ülkelerinin ekonomilerini bütünleştirmek ve kontrol etmek için adımlar atıyor.

“ÇİN’İN BORÇ DİPLOMASİSİ”

Rusya’nın etkisi sadece Kosova’da değil, tüm bölgede azalıyor. Karadağ, Rusya’nın itirazları üzerine 2017 yılında NATO’ya katıldı ve onu Kuzey Makedonya izledi. Romanya, Temmuz 2019’da Rusya’nın Sırbistan’a silah sevkiyatını engelledi. Ertesi yıl, Sırbistan Rusya ve Beyaz Rusya ile “Slav Kardeşliği” askeri tatbikatlarına katılımını iptal etti. Sırbistan ve Çin ise Çin’in Bir Kuşak Bir Yol Girişimi olan BRI aracılığıyla ortak bir zemin buldu. Finansmanı ülkeleri borç yükü altına sokuyor ve yolsuzluğu körüklüyor. Çin, ekonomik büyümesi için gerekli kaynakları yakalayarak fayda sağlıyor. Karadağ, özellikle Çin’in limanları ve altyapıyı kontrol etmek için açgözlü dürtüsüne karşı savunmasız. Finansman bir maliyetle gelir. BRI, ülkeleri Pekin’in siyasi gündemine borçlu bırakıyor. Sırbistan, Çin’in Hong Kong’da demokrasi üzerindeki baskısını, Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerini ve Tayvan’a karşı sert duruşunu destekliyor. Sırbistan ile Rusya arasındaki işbirliği ilerledikçe, Rusya ile Sırbistan arasındaki güvenlik işbirliği azaldı. Sırbistan, Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nde gözlemci olmasına rağmen, 2018’de NATO ile 13 ve Rusya ile sadece dört askeri tatbikat gerçekleştirdi. Rusya, altı MIG-29 savaş uçağı devrederek ve ardından bir onarım faturası göndererek Sırbistan ile ilişkileri daha da gerginleştirdi. 185 milyon dolar. Rusya’nın Belgrad’daki büyükelçiliğinde bir GRU subayının eski bir Sırp yetkiliye rüşvet verdiğini gösteren bir video ortaya çıkınca Sırplar çileden çıktı.

Sırbistan, çeşitli ve farklı askeri teçhizat pazarında. Ağustos 2020’de Sırbistan, Çin uçaksavar FK-3 füze sistemini satın almayı kabul etti. Sırbistan ayrıca Rus teknolojisi yerine Fransa’nın Mistral taşınabilir hava savunma sistemi MANPADS’i seçti. 2019’da, Sırbistan’ın Rusya ve Rusya liderliğindeki Avrasya Ekonomik Birliği ile olan ticareti, Sırbistan’ın toplam ticaretinin sadece yüzde sekizini oluştururken, ihracat yüzde 5,4 ve ithalat yüzde 9,4 oldu. Çin, 4 milyar dolarlık doğrudan yatırım ve 5 milyar doların üzerinde kredi ve altyapı projeleri sağlayarak daha iyi bir ekonomik ortak olduğunu kanıtlıyor. Çinli telekomünikasyon devi Huawei, Çin’in dış ve güvenlik politikasının bir aracıdır. “Dijital İpek Yolu”nun bir parçası olarak ABD, Huawei’yi istihbarat amacıyla bilgi toplayarak Çin’in çıkarlarını ilerletmekle suçluyor, Huawei bunu reddediyor. Huawei, ticari kanalların yanı sıra Belgrad’daki Sayısallaştırma ve İnovasyon Merkezi aracılığıyla kolaylaştırılıyor. Sırbistan’a ek olarak, Bosna-Hersek’te özellikle güçlü bir varlığı var. Çin ayrıca aşı diplomasisinde de ustadır. Sırbistan başlangıçta Rusya’nın COVID-19 aşısı Sputnik’e güvendi. Bugün, pandemiye yanıt olarak Sinovac’ı kullanarak Çin ile işbirliğini derinleştiriyor.

“NATO, KOSOVA’YI 2028’E KADAR ALMALI”

Çin’in kapasitesi abartılıyor. Şi’nin itibarı, COVID-19 salgını konusunda şeffaflık eksikliği nedeniyle zedelendi. Çin’in ekonomik mucizesi yavaşlıyor; Ekonomisi 2018’de sadece yüzde 6,6 büyüyor, bu 28 yılın en düşük oranı. Nüfusu yaşlanıyor ve ekonomik kalkınmayı daha da yavaşlatıyor. Çin Komünist Partisi, 1,4 milyar Çinliyi neredeyse hiç temsil etmeyen seçkinlerden oluşuyor. Kosova’nın, Rusya ve Çin’in kötü niyetlerine karşı sert bir yanıta ihtiyacı var. Faaliyetlerini incelemek ve bir politika ve güvenlik tepkisi geliştirmek için kurumlar arası bir “Rusya ve Çin Stratejik Planlama Grubu” başlatmalıdır. Bölgesel bir strateji ve iletişim planına ihtiyacı var. Kosova, bilgi toplamak ve paylaşmak için benzer düşünen komşularla işbirliği yapmalıdır. Ayrıca Batı istihbarat teşkilatlarıyla işbirliğini de genişletmeli. ABD, NATO standartlarını karşılayan eğitim ve teçhizat yoluyla Kosova’nın silahlı kuvvetlerini kurabilir. Kosova’yı dış tehditlerden korumak için ABD’nin Baltık ülkeleriyle yaptığı anlaşmalara benzer şekilde Kosova ile bir Savunma İşbirliği Yol Haritası veya ABD’nin Güney Kore ile yaptığı anlaşmaya benzer bir Karşılıklı Savunma Antlaşması’nı dikkate almalıdır. NATO, Kosova’nın kapasitesini geliştirmede çok önemli bir rol oynayabilir, Kosova’ya NATO’nun Barış için Ortaklık Programına hızlı bir yol sağlayabilir ve 2028 yılına kadar NATO üyeliğine giden açık bir yol sağlayabilir. Çin kötü niyetli operasyonlarını hızlandırırken, Batı Balkan ülkelerinin daha etkili bir karşı istihbarat stratejisine ihtiyacı var. Çin’in barışçıl yükselişi bir efsanedir. Rusya hala bir tehdit olsa da, Çin daha büyük bir tehdit olarak ortaya çıkıyor.